جام جم آنلاين
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیوآرشیو
پنجشنبه 02 اسفند 1397 / 15 جمادي الثاني 1440 / a 21 Feb 2019    آخرین به روز رسانی ساعت 08:20
عناوین کل اخبار
روزنامه
فرهنگ و سينما
اجتماعي
دفاع مقدس
اقتصادي
راديو و تلويزيون
سياسي
بين الملل
ورزشي
دانش
آموزش
حوادث
گردشگري
شهرستانها
تاريخ
گفتگو
سرگرمي
يادداشت
صوت وتصویر
عکس
کاریکاتور
RSS
نسخه موبایل جام جم
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
RSS FEED
سياسي
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
شنبه 25 شهريور 1385 - ساعت 02:13
شماره خبر: 100004134716
نظام تناسبي ؛ نظام مختلط
جام جم آنلاين: نظامهای انتخاباتی در کشورها نقشی اساسی در تقسیم بندی های سیاسی میان گروههای فعال و مشارکت کننده در صحنه انتخابات جامعه دارد.

براساس نظام انتخاباتی آرایش سیاسی احزاب نیز پیش هنگام برگزاری و بعد از انتخابات شکل خاصی به خود می گیرد. در نوشتار پیشین ، به تشریح نظام انتخاباتی اکثریتی پرداختیم و در این بحث ، به بررسی نظام انتخاباتی تناسبی و مختلف و رویکردهای گوناگون نسبت به آنها می پردازیم. با توجه به معایب نظام اکثریتی ، بسیاری از کشورها به نظام تناسبی روی آوردند. بر این اساس ، هر یک از احزاب سیاسی به تناسب میزان آرای خود در انتخابات ، می تواند کرسی های پارلمانی را به خود اختصاص دهد. در نظام تناسبی ، برخلاف نظام اکثریتی که به موجب آن حایزین نصف به علاوه یک ، همه کرسی ها را به خود اختصاص می دهند، هر حزب یا گروهی به تناسب آرای خود می تواند صاحب کرسی نمایندگی باشد. به این ترتیب نظام تناسبی ، بر ارائه فهرست از طرف احزاب مبتنی است و انتخابات تنها در یک مرحله انجام می شود. در چنین نظامی ، حوزه های انتخاباتی باید به اندازه کافی وسیع و پر جمعیت باشد تا در هر حوزه لااقل 4 تا 5نفر برای انتخاب شدن لازم باشد. با توجه به مشکلات نظام اکثریتی ، بسیاری از کشورها به انتخابات به شیوه تناسبی روی آوردند. در این نظام برخلاف نظام اکثریتی ، هر حزب یا جناحی می تواند در عین مغلوب شدن در صحنه انتخابات ، صاحب کرسی نمایندگی شود. در این نظام باید کرسی ها را بین نامزدها تقسیم کرد. تقسیم کرسی ها میان احزاب ، گاه به شیوه های بسیار پیچیده ای صورت می پذیرد. تقسیم کرسی ها در دو سطح مختلف انجام می شود. از یک سو باید تعداد کرسی های هر فهرست را تعیین کرد و از سوی دیگر به تقسیم کرسی های هر فهرست پرداخت.

انتخابات تناسبی به تعبیر بسیاری به صداقت نزدیک تر است و مانع از ائتلاف های سیاسی بی پایه و اساس بین گروهها می گردد

در این بخش ، مهمترین روشهای تقسیم کرسی ها در انتخابات تناسبی را به اختصار شرح می دهیم. در درجه اول ، برای این که حزب یا فهرستی بتواند در تقسیم بندی کرسی ها سهمی داشته باشد، لازم است درصد مشخصی از آرا را کسب کند. این درصد در کشورهای مختلف ، متفاوت است. به عنوان نمونه ، در کشور دانمارک 2 درصد، فرانسه 5 درصد، یونان 3 درصد و در سریلانکا 12 درصد آرا به عنوان پیش شرط شرکت در تقسیم بندی کرسی ها لحاظ شده اند. بنابراین در کشوری چون دانمارک ، احزابی با کمتر از 2 درصد آرا هیچ کرسی نمایندگی در مجلس نخواهند داشت. به عبارت دیگر، احزابی که آرایی کمتر از سقف تعیین شده داشته باشند، بازنده کامل انتخابات هستند و حضوری در مجلس نمایندگی نخواهند داشت. در نتیجه ، در انتخابات تناسبی هم درصدهای پایینی حذف می شوند و اصل «کرسی به تناسب آرا» رعایت نمی شود. ردولولف هربرگ معتقد است این روش مانع می شود گروههایی که به صورت مقطعی و بنا به علل گذرا و ناپایدار در جامعه تشکیل می شوند، بتوانند به مجلس راه یابند.

مزایا و معایب نظام انتخاباتی تناسبی


پس از شرح اجمالی نظام انتخاباتی تناسبی ، شایسته است به بررسی نقاط قوت و ضعف این نظام انتخاباتی نیز بپردازیم.
الف) مزایا
از مهمترین امتیازات نظام انتخاباتی تناسبی آن است که مانع حاکمیت حزب یا گروهی خاص بر جامعه می شود. علاوه بر آن ، جناحهای مختلف به خوبی جایگاه خود را به نسبت مقبولیتی که نزد افکار عمومی دارند، در نهادهای کشور می یابند. این انتخابات از نظر طرفدارانش بهترین راه احترام به آرا و افکار عمومی تلقی می شود. برخلاف نظام اکثریتی که در آن تنها احزاب بزرگ و قدرتمند می توانند به قدرت برسند، انتخابات تناسبی به احزاب و گروههای کوچک نیز امکان می دهد تا به تناسب آرائ خود، در قدرت سهیم باشند. به عنوان مثال ، در کشور لهستان از نخستین انتخابات آزاد بعد از جنگ دوم جهانی در 27اکتبر 1991، تعداد 19گروه سیاسی توانستند در مجلس حضور یابند. افزون بر این ، انتخابات تناسبی به تعبیر بسیاری از طرفدارانش به صداقت نزدیک تر است و مانع از ائتلاف های سیاسی بی پایه و اساس بین گروهها و احزاب سیاسی می گردد. بخوبی می دانیم که بویژه در انتخابات اکثریتی دو مرحله ای ، بسیاری از ائتلاف هایی که در آستانه دومین مرحله انتخابات صورت می پذیرد، در فردای پیروزی از هم می پاشد و دولت اکثریت را با بحران جدی مواجه می کند. از دیگر مزایای انتخابات تناسبی آن است که بر خلاف انتخابات اکثریتی با حوزه تک کرسی ، از منطقه گرایی و جزیی نگری احزاب و نمایندگان می کاهد و احزاب را وا می دارد به مسائل مهم ملی بپردازند.
ب) معایب
مهمترین اشکال انتخابات تناسبی ، تشدید گروه گرایی در کشور است. این نظام انتخاباتی مانع از تشکیل حکومت های با ثبات در کشور می شود و راه را برای دسته بندی هایی که بسیاری از آنها می تواند اجتناب پذیر باشد، باز می کند. از آنجا که در این نظام انتخاباتی همه احزاب و گروههای کوچک ، امید مشارکت در قدرت را به میزان آرای ولو اندک خود دارند، تمایلی برای ائتلاف با دیگر جناحها نشان نمی دهند. نتیجه آن که در بسیاری از موارد ممکن است اکثریت لازم برای تشکیل حکومت حاصل نشود. از دیگر معایب این نظام آن است که افراد مستقل بدون وابستگی حزبی ، امیدی برای انتخاب شدن ندارند و در بسیاری از اقسام نظام انتخاباتی تناسبی ، رای دهندگان از حق انتخاب واقعی محروم هستند چرا که آنها غالبا نقشی در تنظیم فهرست ها ندارند. به عبارت دیگر، رای دهنده بین خود و نمایندگانش که از سوی احزاب سیاسی منصوب می شوند، ارتباط مستقیمی نمی یابد. از دیگر انتقادهایی که به این نوع نظام انتخاباتی شده آن است که رای دهندگان از هر نوع ایفای نقشی در انتخاب دولت آینده خود محروم هستند. در انتخابات اکثریتی ، هر رای دهنده می داند در صورت پیروزی ائتلافی که وی بدان ها رای می دهد، این ائتلاف دولت آینده را اداره خواهد کرد، در صورتی که در انتخابات تناسبی ، رای دهندگان باید فردای پیروزی منتظر سازش ها و ائتلاف های سیاسی احزاب باشند. لذا همان گونه که محقق و اندیشمند معروف فرانسوی ، موریس دورژه پیش بینی کرد، این احزاب سیاسی هستند که فعال مایشائ هستند، نه رای دهندگان. از جمله دیگر انتقادهایی که به این نظام می شود، آن است که احزاب کوچک که خاستگاه اجتماعی مهمی ندارند ، گاهی نقش تعیین کننده ای در تشکیل دولتها پیدا می کنند ؛ چرا که در مواردی ، تنها با اعلام تصمیم یک حزب کوچک ، ائتلافی می تواند به اکثریت برسد یا از اکثریت ساقط شود.

نظام انتخاباتی مختلط


این نظام تلاشی است برای جمع کردن بین مزایای دو نظام پیشین انتخاباتی. هدف اساسی این نظام انتخاباتی ، جمع کردن میان اصل عدالت و رعایت حق گروهها و احزاب سیاسی مختلف از یک سو و امکان تشکیل اکثریت پارلمانی برای تاسیس دولتهای پایدار از سوی دیگر است. الگوی اصلی نظام انتخاباتی تلفیقی ، کشور آلمان است که از سالیان پیش این شیوه انتخابات را برگزیده است. ازجمله کشورهایی که تجربه آلمان را مورد استفاده قرار می دهند، عبارتند از ایتالیا از سال 1993، ژاپن از سال 1994، کشورهایی چون آلبانی ، روسیه ، لهستان ، لیتوانی و گرجستان. فرانسه این نظام را در سالهای 1919تا 1924و سپس دوباره از سالهای 1951 تا 1956 در انتخابات مجلس به کار برد. از سال 1982 مجددا این شیوه در انتخابات شوراهای شهری مورد استفاده قرار گرفته است. چنان که ذکر شد، الگوی اصلی این نظام انتخاباتی آلمان است ؛ لذا در اینجا به اجمال به آن می پردازیم. نظام تلفیقی آلمان از مشهورترین نظامهای تلفیقی محسوب می شود. در این کشور هر رای دهنده در ایام انتخابات دو رای مختلف می دهد. یک رای براساس نظام اکثریتی که به شیوه انگلستان محاسبه می شود و رای دیگر که براساس نظام تناسبی مورد محاسبه قرار می گیرد. در این کشور هر رای دهنده براساس نظام اکثریتی در حوزه های تک کرسی ، یک نفر را به عنوان نماینده مجلس فدرال برمی گزیند. مجموع نمایندگان انتخاب شده از 331 حوزه ، نیمی از کرسی های مجلس دولت فدرال را تشکیل می دهند. رای دوم افراد، به فهرست هایی است که از سوی احزاب در سطح «لاندر»ها در حوزه دولتهای محلی ارائه می شود. انتخاب نیمی دیگر از نمایندگان مجلس ملی از فهرست های پیروز در انتخابات ، براساس اصل تناسبی صورت می گیرد. بنابراین ، آلمان به خوبی بین دو نظام اکثریتی و تناسبی تلفیق واقعی انجام داده است.


علیرضا شیروی

نظر خوانندگان:*
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:*    پست الکترونیک:





کد بالا را وارد کنید(بزرگ و کوچکی حروف تاثیری ندارد):