جام جم آنلاين
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیوآرشیو
جمعه 05 خرداد 1396 / 29 شعبان 1438 / a 26 May 2017    آخرین به روز رسانی ساعت 08:20
عناوین کل اخبار
روزنامه
فرهنگ و سينما
اجتماعي
دفاع مقدس
اقتصادي
راديو و تلويزيون
سياسي
بين الملل
ورزشي
دانش
آموزش
حوادث
گردشگري
شهرستانها
تاريخ
گفتگو
سرگرمي
يادداشت
صوت وتصویر
عکس
کاریکاتور
RSS
نسخه موبایل جام جم
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
RSS FEED
فرهنگ و سينما
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
يكشنبه 21 آبان 1391 - ساعت 12:05
شماره خبر: 100827578656
رواق هنر
بته جقه نقش جاودانه هزار ساله
جام جم آنلاين: این نقش جاویدان در طول زندگی هزار ساله‌اش به قدری تحول و تطور یافته که هیچ آرایه‌ای در عالم هنر ایران و سایر اقوام تا به این حد متحول نگردیده است.

همین تحول موجب حیرانی هنرشناسان شرق و غرب، در شناخت و تجزیه و تحلیل مفاهیم رمزی آن شده است.

با توجه به قدمت نقش بته جقه، می‌توان نخستین خاستگاهش را در هنر سکائی و هخامنشی بازیافت که به صورت «بال هما» است و تا زمان ساسانیان با همین شکل باقی می‌ماند.

در آثار هنری اواخر ساسانیان و سده نخستین اسلامی، برای اولین بار به همزادی «درخت سرو» و این نگاره پی می‌برند. شکی نیست که این نقش مایه باستانی زاییده «سرو» باشد.

سرو راست قامت از دیرباز علامت خاص ایرانیان بوده است. صفت آزادگی سرو را به دلیل ارتباط آن با ناهید می‌دانند که در اساطیر و افسانه‌ها، رمزی از آزادگی و آزادی به شمار می‌رود.

در برخی از نقاط ایران، درختان سروی با قدمت چهار هزار ساله وجود دارد، از جمله در ابرکوه، یکی از شهرستان‌های استان یزد.

ارتباط بین سرو و پیدایش بته جقه را باید مدیون نقوش قرون یازدهم و دوازدهم هجری بدانیم، گرچه بسیاری از هنرشناسان بته جقه را اقتباس از شکل بادام، برگ، گلابی و حتی شعله آتش می‌دانند.

نخستین بار که نگاره باستانی «بته‌ای» به معنای واقعی «جقه» می‌شود و زیور کلاه امیران می‌گردد، در پایان دهه سوم سده نهم هجری است که در مجلس مینیاتور متعلق به مقدمه شاهنامه بایسنقری (829 هـ . ق) اثر میر مصور، دستار کلاه دو نفر از امیران مزین به آن است.

در نیمه‌های سده دهم، نقش مایه بته‌ای منزلتی ویژه پیدا می‌کند و بسان علامت شاهی و فرمانروایی زیور کلاه دستارگونه شاهان و شاهزادگان می‌شود.

از این زمان است که بته جقه مفهوم واقعی خود را پیدا می‌کند و اهمیت نمادینش که تجسم رمزی جاودانگی، بی‌مرگی و خرمی پاینده درخت سرو بود، آشکارتر شد و نماد فرمانروایی و قدرت مطلقه می‌شود.

چنین است که در بخشی بزرگ از نقاشی‌ها و پارچه‌های عصر صفوی، بته جقه را زیور کلاه و تاج شاهان می‌یابیم.

ناگفته پیداست که آنچه زیور سر فرمانروایان باشد، حرمتی عظیم داشته و به هیچ روی نباید بر زمین گسترده شود و پایمال و لگدمال شود.

درست به همین دلیل است که ما تا پایان دوران صفویان، نشانی از نقش مایه بته جقه را در هیچ‌یک از قالی‌های دوران صفویه مشاهده نمی‌کنیم.

احمد دالوند - جام جم


نظر خوانندگان:*
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:*    پست الکترونیک:





کد بالا را وارد کنید(بزرگ و کوچکی حروف تاثیری ندارد):




 
اخبار مرتبط: 
رواق هنر

رواق هنر