عبدالرحمن صوفي رازي كيست؟

ابوالحسن عبدالرحمن عمربن محمد بن سهل صوفي رازي، معروف به عبدالرحمن صوفي رازي يكي از چهره‌هاي برجسته تاريخ ستاره‌شناسي ايران است. او رصدگري توانا و دانشمندي برجسته بود كه در فاصله سال‌هاي 903 تا 986 ميلادي زندگي مي‌كرد. او علاوه بر فعاليت در رصدخانه‌هاي دوران خود، كتاب دقيقي به نام صور الكواكب را به نوشته تحرير در آورد و در آن ضمن ثبت قدر، رنگ و موقعيت ستاره‌ها به اصلاح ايرادهاي بطلميوس در كتاب مجسطي پرداخت و در عين حال ستاره‌هاي جديدي را ثبت و رصد كرد. او در همين حال مجموعه جديدي از اجرام مه آلود آسمان به نام سحابي‌ها و براي نخستين بار كهكشان امره المسلسله را زير نام سحابي ثبت كرد.

عبدالرحمن در سفرهاي طولاني خود به عرض‌هاي جنوبي‌تر رفت و اجرام جديدي را مشاهده كرد كه معروف‌ترين آنها ابرماژلاني بزرگ است. او اين كهكشان همسايه را با نام البكر ثبت كرد و در كنار آن 9 جرم ديگر را براي نخستين‌بار به نام سحابي در فهرست خود آورد. از معروف‌ترين اجرام غير ستاره‌اي ثبت شده توسط او مي‌توان به خوشه دوتايي خي و هاش، خوشه چوب لباسي و كهكشان آندرومدا اشاره كرد. عبدالرحمن علاوه بر صورالكواكب ده‌ها رساله و كتاب ديگر نيز تاليف كرده بود.

مجموعه رصدهاي عبدالرحمن نه تنها در زمان خود او مورد استناد قرار مي‌گرفت كه با گذشت هزار‌سال از عصر او به واسطه دقتي كه در ثبت آنها لحاظ شده است براي بررسي تغييرات موقعيت ستاره‌هاي نزديك و همچنين تغيير قدر و رنگ ستاره‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. انجمن بين‌المللي نجوم به پاسداشت خدمات علمي عبدالرحمن صوفي رازي، دهانه‌اي را در 1/22 جنوبي و 7/12 شرقي بر سطح ماه به نام اين دانشمند ايراني نامگذاري كرده است.

دومين رقابت صوفي‌

اين رقابت بامداد روز پنجشنبه 7 شهريورماه در دانشگاه زاهدان آغاز به كار كرد. پس از سخنراني‌هاي افتتاحيه و مراسم سنتي محلي، برنامه ويژه اين رقابت كه تقدير از دكتر محمد رضا خواجه‌پور بود، برگزار شد. دكتر خواجه‌پور، اخترشناسان برجسته كشور، نقش گسترده‌اي در ترويج نجوم در ايران ايفا كرده است.

وي سال‌ها پيش با ترجمه كتاب نجوم به زبان ساده مرجعي معتبر براي اخترشناسان آماتور ايراني فراهم آورد كه هنوز هم در رده پر فروش‌ترين منابع براي منجمان آماتور به شمار مي‌رود.

در اين آيين پس از سخنراني دكتر خواجه‌پور، تقدير ويژه‌اي از سوي جمعيت منجمان مهبانگ و انجمن نجوم ايران به پاس سال‌ها تلاش وي به عمل آمد. رصدگران، عصر به محل برگزاري رقابت عازم شدند و تا صبح رقابت خود را زير آسمان تاريك دامنه تفتان و در 2 رده تلسكوپ‌ها و دوربين‌هاي دوچشمي آغاز كردند.

سرانجام در بامداد و با طلوع خورشيد، هيات داوران كه جمعي از رصدگران باسابقه و برتر ايراني بودند، نتايج اين رقابت را مشخص كردند.

در رده دوربين دوچشمي، تيمور سيف‌اللهي برگزيده 3 دوره پيشين رقابت مسيه از تهران توانست با كسب 152 امتياز از مجموع 153 امتياز مقام اول اين رده رقابت صوفي را به خود اختصاص دهد.

پس از وي مجيد قهرودي از كاشان و حميدرضا هاديان از تهران به ترتيب با 150 و 145 امتياز مقام‌هاي دوم و سوم رده دوربين دوچشمي رقابت صوفي را كسب كردند.

اما در بخش تلسكوپي رقابت بين شركت‌كنندگان بسيار نزديك‌تر بود به طوري كه حامد سليماني و صبا رهبر از تهران با 152 امتياز به مقام نخست رسيدند و مقام دومي با اختلافي اندك و 5/151 امتياز بين 3 گروه تقسيم شد.

احمدرضا رستمي‌زاده و محمدعلي خياميان از كرمان، سميه اصغرپور و هديه يعقوبي از مشهد به همراه يكي از كم سنترين رصدگران، ندا رئيسي از شاهرود، به طور مشترك مقام دوم اين رقابت را به دست آوردند.

در اين رقابت 5/0 امتياز زماني لحاظ مي‌شود كه جرم در ابزار اپتيكي رويت نمي‌شود، ولي راستاي ابزار رصدي دقيقا به سوي آن جرم سماوي است.

بازديد از دامنه‌هاي تفتان، شهر سوخته و ديدني‌هاي استان، پايان بخش دومين رقابت رصدي صوفي ايران بود؛ اما گام بزرگ بعدي، برگزاري اين رقابت به طور منظم و بويژه در سال جهاني نجوم خواهد بود كه بايد از امروز براي آن برنامه‌ريزي كرد.

پيام انوشه انصاري به دومين رقابت صوفي ايران‌

دوستان منجم‌

از نخستين لحظه‌اي كه چشمان بشر به روي آسمان زيباي شب و ستارگان درخشانش گشوده شد، اين تصوير زيبا منبع الهام‌بخش تخيلات او شد. ابتدا تصور كرديم خدايان نظاره‌گر ما هستند سپس تصاوير و اشكال خدايان و مخلوقات اسطوره‌اي را ديديم و پنداشتيم اين آنها هستند كه سرنوشت ما را رقم مي‌زنند.

اما با رشد انديشه و تفكرمان دريافتيم اينها نه خدايان كه ستارگان و سياراتي همانند خورشيد و خانه‌مان  سياره زمين  هستند؛ هرچند خودبيني و تكبرمان ما را تا جايي سوق داد كه خيال كرديم ما در مركز كهكشان قرار داريم و همه چيز حول محور ما مي‌گردد.

شايد دريافتن اين مساله كه دنيا به دور ما نمي‌گردد، يكي از ژرف‌ترين دريافت‌هاي تاريخ بشر بود.نجوم به ما آموخت ما ذره غباري گم شده در ميان ميليون‌ها ستاره ديگر هستيم و با نشان دادن جاي انسان در كهكشان بيكران، به ما درس تواضع و فروتني داد.

هيچ چيز به اندازه ديدن سياره‌مان  زمين  از فضا به انسان احساس تواضع نمي‌دهد.در طول تاريخ آنچه هميشه ثابت مانده اين است كه ما در آسمان به دنبال پاسخ‌هايمان مي‌گرديم؛ پاسخي براي مبدا حياتمان، پاسخي براي آنچه انتها در انتظار ماست و دليلي براي حضورمان ميان ميليون‌ها ستاره ديگر.

پس به شما تبريك مي‌گويم براي تلاش و جستجويتان به دنبال رسيدن پاسخي به اين پرسش‌ها و اميدوارم قوه تخيلتان راهنماي شما در يافتن آنها باشد و اين آگاهي جديد را با ديگر عاشقان فضا تقسيم كنيد.

يك موجود خاكي عاشق ستاره‌ها
انوشه

پوريا ناظمي