روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
سه شنبه 31 ارديبهشت 1398 / 16 رمضان 1440 / a 21 May 2019
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ايام
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
دوشنبه 24 مهر 1391 - ساعت 19:00
شماره خبر: 100825202080
تاثير جغرافيا بر راه و رباط
از دیرباز زمانی که بزرگ ترین حکومت‌ها در ایران تشکیل شد با توجه به موقعیت جغرافیایی که ایران در منطقه داشت یعنی قرارگرفتن بر سر مسیرهای تجاری مهم، سلاطین و پادشاهان را بر آن داشت تا از این موقعیت بهره‌مند شوند و در جهت استفاده از آن اقداماتی را انجام دهند ، گرچه این وضع جغرافیایی سود اقتصادی به همراه داشت اما همین مسئله باعث تهاجم اقوام بیابانگرد به ایران شد و امنیتی را که لازمه رشد و گسترش تجارت بود، برهم زد و حتی باعث برافتادن حکومت‌ها شده و همین مساله یعنی هجوم اقوام، حکومت‌ها را بر آن داشت تا برای حفظ موقعیت تجاری خود به کنترل و تحت حمایت درآوردن آنها اقدام کند.

 پس دست به ساخت بناهای بین‌راهی و حتی درون‌شهری زدند که در آنها امنیت و رفاه نسبی برای مال‌التجاره مسافرین و تجار را فراهم آورد. این بناها کاروانسرها یا مهمانسراهای گذشته بوده‌اند و رشد آنها با توجه به اوضاع اقتصادی جامعه، امنیت سیاسی و اجتماعی که با اوضاع معیشتی مردم ارتباط مستقیم داشته، متغیر بوده است کاروانسراها در دوره‌هایی مثل سلجوقیان، ایلخانان و صفویه بویژه در مسیرهای تجاری بویژه اصفهان به خلیج فارس و غرب به شرق کشور قرار داشتند.

از میان اطلاعات به دست آمده از سفرها، سفرنامه‌‌نویسان‌‌ بزرگی چون ناصرخسرو، تاورنیه، اولویه و شاردن، کاروانسراها به دو دسته تقسیم شد؛ کاروانسراهای شهری و بین‌شهری (میان راهی). این کاروانسراها، گرچه از لحاظ موقعیت مکانی متفاوت بوده‌اند، اما کارکردهای کاملا مشابهی داشته‌اند.

کاروانسراهای شهری به کاروانسراهایی اطلاق می‌شد که یا بخشی از بازار بزرگ مسقف شهری محسوب می‌شده یا کاروانسراهایی که در کنار دروازه‌های اصلی شهر ساخته می‌شده و تجار و بازرگانانی که از هر دروازه وارد می‌شده‌اند در آن اسکان می‌یافتند. اما کاروانسراها یا مهمانسراهای بین‌راهی در فواصل معینی که تقریباً مسافتی را که یک کاروان در یک روز طی می‌کرد، قرار داشت. بر مبنای موقعیت جغرافیایی منطقه و اهمیت مسیر تجاری، کاروانسراهای بین‌راهی سبک معماری متفاوتی داشتند و البته باید گفت که در این کاروانسراهای میان‌راهی، مسافران و تجار در کنار هم قرار می‌گرفتند.

معماری کاروانسراهای میان‌راهی

سبک معماری و ساختمان‌سازی کاروانسراها در ایران تقریباً از یک شکل و ظاهر یکسان تبعیت می‌کند که در پاره‌ای موارد بنابر دلایلی دارای تفاوت‌هایی هستند که مربوط به نوع آب و هوا و منطقه جغرافیایی است اما به طور کلی کاروانسراها به شکل مربع یا مستطیل هستند و در زمینی وسیع ساخته می‌شود که در اغلب موارد با مصالحی از جنس آجر و سنگ و در یک طبقه بنا می‌شوند.

کاروانسراها دارای محوطه‌ای باز در قسمت مرکزی هستند که در اطراف آن اتاق‌ها یا ح