روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
دوشنبه 01 خرداد 1396 / 25 شعبان 1438 / a 22 May 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه‌نامه نوروز 90
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
چهارشنبه 25 اسفند 1389 - ساعت 22:13
شماره خبر: 100837608224
شيشه ‌عمر اقتصاد در دست شبه‌دولتي‌ها
در ادبیات اقتصادی ایران به شرکت‌هایی خصولتی یا شبه دولتی گفته می‌شود که با وجود قرار نداشتن در فهرست شرکت‌های دولتی، به علت این‌که تعدادی از سهامشان در اختیار نهادهایی است که زیر نظر دولت یا سایر نهادهای حکومتی هستند، در حقیقت در زمره شرکت‌هایی غیر خصوصی قرار می‌گیرند.

به عنوان مثال می‌توان به شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی یا همان شستا اشاره کرد؛ این شرکت در نگاه نخست به علت دارا بودن سهامداران غیر دولتی، شرکتی دولتی به حساب نمی‌آید اما بررسی هیات مدیره و شیوه انتخاب و انتصاب آنان نشان می‌دهد که در واقع این وزیر رفاه و تامین اجتماعی است که با یک واسطه مدیرعامل آن را تعیین می‌کند به این ترتیب که با تعیین رئیس‌سازمان تامین اجتماعی از سوی وزیر رفاه، مدیر عامل شستا هم از سوی رئیس‌سازمان تامین اجتماعی انتخاب می‌شود.

این پدیده در اقتصاد ایران باعث شده تا به اذعان نهادهای ناظر بر روند خصوصی‌سازی، طی سال‌های گذشته بخش عمده‌ای از واگذاری‌ها در قالب بورس با حضور پررنگ این قبیل شرکتها که عمدتا هم به علت معافیت از مالیات یا سایر حمایت‌های قانونی، بنگاه‌های بسیار متمولی هستند، مواجه باشد تا جایی که شبه دولتی‌ها در سال‌های اخیر به پای ثابت خرید بنگاه‌های دولتی مشمول اصل 44 تبدیل شده‌اند.

به این ترتیب در جریان واگذاری‌ها دولت تنها در ظاهر بنگاه‌های خود را منتقل می‌کند ولی در باطن با خریدن مجدد آنها توسط شرکت‌هایی که فرزند خوانده‌های او به حساب می‌آیند همچنان مالکیت و مدیریت خود را بر این بنگاه‌ها حفظ می‌کند.

در گزارشی که کمیسیون اصل 44 مجلس شورای اسلامی در مورد اجرای سیاست‌های واگذاری ارائه کرده به نکات جالبی در این زمینه اشاره شده است؛ در این گزارش عنوان شده که در سال 88 حدود 70 هزار میلیارد تومان واگذاری انجام شده که از این مقدار 49 هزار میلیارد تومان (معادل49 درصد) آن سهام عدالت بوده است. حدود 18 درصد واگذاری‌ها نیز که معادل 13هزار میلیارد تومان است به صورت پرداخت دیون به موسسات و نهادهای عمومی و بازنشستگی بوده است.

از مجموع واگذاری‌ها هم تنها 34 درصد از طریق بورس انجام شده که از این مقدار 75 درصد به صورت بلوک کنترلی ارائه شده و از همین میزان بلوک کنترلی، 75 درصد در اختیار نهادهای عمومی غیردولتی و شرکت‌های شبه دولتی قرار گرفته است. از باقیمانده آن تنها 5‌/‌13 درصد به بخش خصوصی حقیقی واگذار شده است که در این بین، از این مقدار نیز شرکت‌های وابسته به نهادهای دولتی نیز سهام خریداری کرده‌اند. بنا بر این گزارش تنها 14 درصد مالکیت بورس در دست بخش خصوصی است که ارتباطی با واگذاری‌های اخیر و خصوصی‌سازی انجام شده ندارد و از ابتدای شکل‌گیری بورس وجود داشته است. عدم تغییر سهم 14 درصدی بخش خصوصی نشان‌دهنده آن است که سهم بخش خصوصی در این واگذاری‌ها تغییری نداشته است.

باوجود حضور گسترده این نوع از شرکتها در اقتصاد ایران و نقش مهمی که در روند سیاست‌های خصوصی‌سازی و آینده کشور بر عهده دارند تا به حال گزارش جامعی در مورد حجم و ارزش این شرکت‌ها تهیه و منشر نشده است. شاید علت اصلی این خلاء نیز به گستردگی و مستتر بودن فعالیت‌های شرکت‌های شبه دولتی باز می‌گردد.

با وجود این ، تخمین حجم نهادهای شبه دولتی و جایگاهی که گردش مالی اقتصاد کشور دارد، جذابیت و اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. از این رو شاید بتوان با در نظر گرفتن بودجه و ارزش فعالیت‌های اقتصادی آنان نسبتی میان این شاخص و ارزش تولید ناخالص داخلی به دست آورد.

از این رو در این گزارش سعی شده با بررسی موردی چند نمونه از این قبیل شرکت‌ها تنها به گوشه‌ای از حجم و نقشی که آنها در اقتصاد کشور دارند، اشاره شود شاید که با عینی‌تر شدن مساله، اقدامات جدی‌تری برای حل این چالش انجام گیرد.

پیش از بررسی برخی از این شرکت‌ها و شناخت ارتباطات آنها با یکدیگر لازم است به چند نکته توجه کرد؛ نخست این که گزارش حاضر تنها به شرکت‌های حاضر در بورس پرداخته است. این تمرکز به چند دلیل بوده است چرا که بنا بر ماده 5 قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی و سیاست‌های اصل 44، بانک‌های غیر دولتی و موسسات مالی و اعتباری و سایر بنگاه‌های واسطه پولی که قبل و بعد از تصویب این قانون تاسیس شده یا می‌شوند و بانک‌های دولتی که سهام آنها واگذار می‌شود صرفا در قالب شرکت‌های سهامی عام و تعاونی سهامی عام مجاز به فعالیت هستند. سقف مجاز تملک سهام به طور مستقیم یا غیر مستقیم برای هر شرکت سهامی عام یا تعاونی سهامی عام یا هر موسسه و نهاد عمومی غیر دولتی 10 درصد و برای اشخاص حقیقی و سایر اشخاص حقوقی 5 درصد تعیین می‌شود. معاملات بیش از سقف‌های مجاز در این ماده باطل و بی‌اثر است.

براساس ماده 6 هم، موسسات عمومی غیر دولتی شرکت‌های تابعه و وابسته آنها حق مالکیت مستقیم و غیر مستقیم مجموعا حداکثر تا 40 درصد سهم بازار هر کالا یا خدمت را دارند.

از این رو بررسی میزان حضور این شرکت‌ها و بنگاه‌ها در هر یک از حوزه‌های بورس می‌تواند نشان دهدکه این دو ماده از قانون تا چه حد رعایت شده‌اند گرچه به نظر می‌رسد شورای رقابت موظف است با انجام این بررسی میزان سهم این نهادها را از هر بازار مشخص کند.

شستا

یکی از مشهورترین این نهادهای شبه دولتی، شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی است که به نام مخفف شستا شناخته می‌شود.

این شرکت که یکی از بزرگترین بنگاه داران ایران به حساب می‌آید که حدود 10 هلدینگ بزرگ برای مدیریت دارایی‌هایش تاسیس کرده است.شرکت‌های سرمایه‌گذاری دارویی تامین، سیمان تامین، صبا تامین، صدر تامین، صنایع پتروشیمی و شیمیایی، صنایع عمومی، ساختمان عمران، نفت و گاز، صنایع نوین و حمل و نقل تامین هلدینگ‌های وابسته شستا را تشکیل می‌دهند.

مدیر عامل این ابرشرکت سرمایه‌گذاری از سوی مدیر عامل‌سازمان تامین اجتماعی کشور انتخاب می‌شود که خود منصوب وزیر رفاه و تامین اجتماعی است. مروری بر تعداد اندکی از شرکت‌هایی که تنها در قالب بورس اوراق بهادار فعالیت می‌کنند و یکی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری دهگانه زیرمجموعه شستا در آنها سهام دارند، ابعاد حضور این شرکت شبه دولتی را در اقتصاد کشور مان بیشتر روشن می‌کند.

شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین: در معرفی این شرکت این‌طور آمده است: این شرکت با بنیانگذاری 3 گروه فعال به حوزه‌های تولید مواد اولیه و محصول نهایی، توزیع وتحقیقات و بازرگانی و 28 کارخانه و شرکت‌های تابعه اش همچنین بهره مندی از ظرفیت تولید و بازاریابی بیش از 80 درصد از مواد اولیه و 40درصد از کل داروهای انسانی وحیوانی تولیدی کشور، نقش مهمی دربرنامه‌ریزی، ‌سازماندهی، مدیریت، تأمین اعتبار مالی شرکت‌های تابعه خود درراستای استراتژی‌های کلان صنعت دارو را می‌نماید.

شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین در 4 شرکت دارای سهام مدیریتی است. این شرکت‌ها شامل پارس دارو، سرمایه‌گذاری مواد اولیه تامین، تحقیقات مهندسی توفیق دارو و داروپخش است. حال نگاهی بیندازیم به شرکت‌های زیرمجموعه این 4 شرکت:

داروپخش: توزیع دارو پخش، داروسازی اکسیر، داروسازی زهراوی، داروسازی ابوریحان، داروسازی داملران، لابراتوارهای رازک، کارخانجات داروپخش، کاسپین، گسترش بازرگانی دارویی، داروپخش باکو و فارم دکتر عبیدی.

سرمایه‌گذاری مواد اولیه تامین: آنتی بیوتیک‌سازی ایران، تولید مواد اولیه برهان دارو، تولید مواد اولیه داروپخش، داروسازی ذکریای تبریز، شرکت دارویی آترا شهید دکتر فقیهی، شیرین داور، شیمی دارویی داروپخش، شیمیایی ره آورد تامین، صنایع سیما شیمی،کلر پارس

پارس دارو: داروسازی فارابی، پخش هجرت، تولید ژلاتین کپسول ایران، مدیریت تولید و خدمات پارس دارو، اوزان، هما پیوند تامین.

شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین علاوه بر شرکت‌های نام برده شده در بالا در 5 شرکت مهم دارویی دیگر هم سهام دار است البته سهام غیر مدیریتی. این 5 شرکت، بیو دارو، داروسازی شهید قاضی، داروسازی امین، داروسازی دانا و آذرفام هستند.

شرکت سرمایه‌گذاری سیمان تامین: این شرکت از جمله دیگر زیرمجموعه‌های شستا است که در حوزه سرمایه‌گذاری سیمانی فعالیت می‌کند. شرکت سرمایه‌گذاری سیمان تامین در شرکت‌های آذریت، سیمان ارومیه، سیمان زنجان، سیمان سفید ساوه، سیمان شاهرود، سیمان صوفیان، سیمان فارس و خوزستان، سیمان فیروزکوه، سیمان قائن، سیمان یاسوج (کهگیلویه) و کرمانیت سهامدار عمده است.

شرکت سرمایه‌گذاری صبا تامین: این شرکت بیشتر فعالیت خود را در حوزه ساخت و‌ ساز متمرکز کرده است. شرکت‌هایی که صبا تامین در آنها سهامدار است به این قرارند: ساختمان اصفهان، سرمایه‌گذاری توکا فولاد، کارگزاری باهنر،صنعت انرژی تأمین (OTC)، کارگزاری کیمیا سهام، مجتمع‌های توریستی و رفاهی آبادگران ایران،کارگزاری بیمه تامین آینده.

شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین: این شرکت سرمایه‌گذاری عمدتا در حوزه مصالح ساختمانی و خصوصا کاشی و سرامیک فعالیت می‌کند و در شرکت‌های بیمه ملت، پشم شیشه ایران، سرام آرا، سرامیک البرز، صنایع خاک چینی ایران، فرآورده‌های نسوز ایران، کاشی اصفهان، کاشی و سرامیک پارس،کارخانجات کاشی و سرامیک سعدی، کاشی نیلو، کاشی و سرامیک الوند، گلسار فارس، لعابیران و معدنی املاح ایران سهامدار است.


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: