روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
جمعه 31 شهريور 1396 / 01 محرم 1439 / a 22 Sep 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه مطبوعات
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
يكشنبه 08 آبان 1390 - ساعت 19:56
شماره خبر: 100858114005
بنابر اعلام وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات در سال جاري ضريب نفوذ اينترنت در کشور به 9‌/‌43 درصد رسيده است
مهمان‌ نوظهور فضاي رسانه‌اي
صفحاتش را که باز می‌کند، کاغذها لایه‌لایه از هم می‌پاشد، تعدادی از آن بر زمین می‌ریزد، تکیه می‌زند و 4 صفحه تودرتو را طوری مقابل صورت می‌گیرد که نیم‌تنه‌اش پشت آن پنهان شود، مراقب است تا خطوط مرکب، انگشتانش را سیاه نکند، او به خلوت خود با بوی کاغذ و مرکب عادت کرده است.

روزنامه‌خوانی برای او مثل خیلی‌ها، شیرینی پشت کاغذهای چند لایه لم دادن و خطوط سیاه را با ملودی آشنای خش‌خش برگ‌های کاغذ دنبال کردن است،‌ اما این روزها شاید بعضی‌ها فشار یک انگشت را کافی می‌دانند تا به جای هجمه بوی کاغذ و سیاهی خطوط، انبوهی از رنگ‌ها از مقابل چشم‌هایشان رژه برود و ظرف چند ثانیه مهم‌ترین و به‌روزترین اخبار سرور شود. شاید هنوز خیلی‌ها شیرینی لمس کاغذ روزنامه‌ را به کلیک‌های متوالی ترجیح دهند، اما چه بخواهیم و چه نه رشد شبکه‌های اینترنتی در سال‌های اخیر، پای مهمان نوظهوری را به خلوت ایرانی‌ها باز کرده که بی‌صدا و آرام به‌روزترین اخبار را در گوش آنان نجوا می‌کند، او از دیار دیگری آمده و ریشه در جای دیگری دارد، اما به یمن استقبال خیلی‌ها آن را «روزنامه آ‌نلاین» می‌نامیم.

روزنامه‌نگاری آنلاین، دیجیتال، سایبر و... در دنیا پدیده نوینی است که سابقه آن به انتشار اولین روزنامه الکترونیکی می 1992 با عنوان «شیکاگو آنلاین» بازمی‌گردد. به رغم روزنامه‌نگاری سنتی و کاغذی که اولین بار 5 قرن پیش از میلاد مسیح در رم منتشر شد و افت و خیزهای زیادی داشت، روزنامه‌نگاری اینترنتی ریشه در وبلاگ‌ها و پادکست‌های به‌روزی دارد که در مدت کمتر از 2 دهه به مهم‌ترین و در دسترس‌ترین ابزار اطلاع‌رسانی تبدیل شده‌اند. روزنامه‌های آنلاین که تعدادشان هر روز در فضای مجازی افزوده می‌شود، از نظر خبررسانی یا سرعت انتشار اخبار و تحلیل‌های خبری دست رادیو و تلویزیون را از پشت بسته‌اند و با ابزار متن، عکس،‌گرافیک و گاه فیلم و صدا توانسته بر مخاطبان‌لحظه‌ای خود اضافه کند.

علی‌اصغر کیا، مدرس علوم ارتباطات، این نوع روزنامه‌نگاری را مفهوم جدیدی می‌داند که از نظر سرعت، کیفیت و انتقال اخبار با روزنامه‌های چاپی متفاوت است. او سابقه این روزنامه را پیش از این در نسخه‌های PDF روزنامه‌های چاپی می‌داند که روی شبکه‌های اینترنت قرار می‌گرفت، اما این روزنامه‌ها امروز همزمان حتی متفاوت از نمونه‌های چاپی، مخاطبان زیادی را جذب کرده‌اند.

* فراگیرترین آنلاین‌ها

در حالا حاضر جام‌جم‌آنلاین، همشهری آنلاین و خبر آنلاین مهم‌ترین و فراگیرترین روزنامه‌های آنلاین هستند که در کنار سایت‌ها و پایگاه‌های خبرگزاری و شبه‌خبرگزاری‌های رسمی و غیررسمی، بار اطلاع‌رسانی در فضای اینترنت را بردوش می‌کشند. محدودیت شمار روزنامه‌‌های آنلاین به صورت فارسی‌زبان نشان از نوپایی این پدیده در عرصه اطلاع‌رسانی دارد.

بنابر اعلام وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در سال جاری ضریب نفوذ اینترنت در کشور به 9‌/‌43درصد رسیده است. با اعتماد به این آمار می‌توان ادعا کرد که شمار روزنامه‌های آنلاین پاسخگوی نیاز خوانندگان این روزنامه‌ها نیست و شاید اگر همجوار با روزنامه‌های آنلاین موجود، روزنامه‌های سنتی فعالیت نمی‌کردند، هنوز روزنامه‌های اینترنتی جایگاهی نداشتند، در حالی که افزایش خرید و فروش یارانه و لپ‌تاپ‌های شخصی بویژه در جوامع شهری و توسعه شبکه‌های اینترنت پرسرعت ـ هرچند هنوز با استانداردهای جهانی فاصله دارد ـ اما از ضرورت توجه به خبررسانی آنلاین در قالب روزنامه‌های آنلاین و مجلات به روز خبری حکایت می‌کند.

در فضای اطلاع‌رسانی ایران روزنامه‌نگاری مکتوب و سنتی هنوز غالب است، در حالی که نیاز مخاطبان جوان که مهارت به کارگیری نرم‌افزارهای رایانه‌ای را در اختیار دارند، نشان می‌دهد که نشریات الکترونیکی در ایران باید بیش از گذشته از ظرفیت‌های گرافیکی خود در خدمت سرعت انتشار خبر و اطلاعات باشند.

* روزنامه‌نگاری آنلاین و خلأیی به نام «سبک»

وقتی از تفاوت میان روزنامه‌نگاری کاغذی و اینترنتی می‌گوییم، چیزی جز سرعت انتشار خبر در اینترنت به ذهن نمی‌رسد. جذابیت‌های تصویری و تغییر به روز اخبار و اطلاعات شاید در مراحل بعد قرار دارند، این در حالی است که برای این موجود نوظهور هنوز سبک و سیاق خاصی در روزنامه‌نگاری تعریف نشده است یا هنوز این روش‌ها و سبک‌‌های نگارشی به کشور ما وارد نشده است.

* نبود متخصص در روزنامه‌نگاری آنلاین

ورود اینترنت به عرصه روزنامه‌نگاری در ایران عمر طولانی ندارد. تا یک دهه قبل شاید تعداد رایانه‌های یک موسسه خبری مانند روزنامه در بسیاری از نقاط کشور به 5 دستگاه نمی‌رسید، تمام خبرها دستنویس بود و گروهی با عنوان تایپیست یا حروفچین تمام مطالب روزنامه را با رایانه تایپ می‌کردند. مصاحبه تلفنی و حضوری و جستجو در مطالب آرشیو روزنامه‌ها نیز مهم‌ترین ابزار گردآوری اطلاعات در میان خبرنگاران بود، حال آن که این روزها اینترنت پای ثابت روزنامه‌نگاری شده و مهارت جستجو در بین پایگاه‌های خبری و تایپ مطالب و اخبار و رصد مداوم مطالب خبری به جزء لاینفک حرفه روزنامه‌نگاری تبدیل شده است. اما روند ورود و به کارگیری رایانه و استفاده از فضای اینترنت در محافل خبری چنان سرعتی داشته که فعالان این حوزه را از دستیابی به مهارت‌های ذاتی عرصه رایانه اعم از سخت‌افزار و نرم‌افزار جا گذاشته است.

در حال حاضر جام‌جم آنلاین همشهری آنلاین و خبر آنلاین مهم‌ترین رسانه‌های آنلاین هستند که اطلاعات را در زمان کوتاهی در اختیار مخاطب می‌گذارند

روزنامه‌نگاران ایرانی هرچند نحوه استفاده از رایانه و سایت‌های خبری را آموخته‌اند، اما در زمینه روزنامه‌نگاری آنلاین با نقص آگاهی و مهارت روبه‌رو هستند. علی گرانمایه‌پور، مدرس دانشگاه، داشتن مهارت‌های فردی کار با رایانه، پرداختن به خبر در ابعاد مختلف و داشتن دانش به روز را از جمله ویژگی‌های روزنامه‌نگاران آنلاین می‌داند و می‌گوید: هرچند خبرهای منتشر شده در سایت‌ها و وبلاگ‌ها و بخش‌های آنلاین کوتاه است، اما تعاملشان با مخاطب و ارائه نظرات مختلف، در تکمیل خبر بسیار موثر و در عین حال از دلایل متفاوت بودن روزنامه‌های آنلاین است.

بیژن نفیسی، مدرس ارتباطات نیز معتقد است که هنوز دیدگاه و برنامه مشخص دانشگاهی در حوزه آنلاین وجود ندارد.

وی با بیان این که تکنیک‌ها و سبک‌های مختلف خبرنویسی، مصاحبه و گزارش در روزنامه‌نگاری آنلاین مانند روزنامه‌نگاری سنتی و چاپی است، به‌همشهری آنلاین می‌گوید: همزمان با رشد این روزنامه‌نگاری، فعالان حوزه سایبر باید با پیشرفت‌های محیط اینترنت آشنا شوند و سعی کنند امکانات موجود در این حوزه از قبیل نرم‌افزارهای کمک‌کننده به صفحه‌آرایی مناسب‌تر، صوت و تصویر، دسترسی به عکس‌های متعدد و لینک دادن به منابع دیگر برای تکمیل اخبار استفاده کنند. در حال حاضر بخش عمده‌ای از نیروهایی که در روزنامه‌های آنلاین و سایت‌های خبری فعالند، نه‌تنها از سبک‌های خبرنویسی و آگاهی‌های نرم‌افزاری در حوزه خبر و گزارش و مصاحبه بی‌اطلاعند که به دلیل شتاب ورود خبررسانی آنلاین به فضای اطلاعاتی کشور، این افراد در بیشتر موارد به مهارت‌های سخت‌افزاری در حوزه رایانه بسنده کرده‌اند. به عبارت دیگر بسیاری از خبرنگاران تصور می‌کنند با ورود به حوزه آنلاین و کنار گذاشتن کاغذ و قلم، اثرگذاری خود را در فضای مطبوعاتی از دست می‌دهند.

* روزنامه آنلاین، کپی‌رایت، قانون و...

در تمام نقاط دنیا، روزنامه‌های آنلاین آزادی عمل بیشتری در پا گذاشتن روی خطوط قرمز جامعه دارند. بخصوص در سایت‌ها و روزنامه‌های غیررسمی این امر، گاه قادر است افراد جامعه را به تنش‌ها و تشویق‌های فکری برساند. این در حالی است که کشورهای پیشرفته متناسب با رشد این روزنامه‌ها و تعداد بازدیدکنندگان در فضای اینترنت به تدوین قوانین پیشگیرانه و تاکید بر کپی‌رایت در انتشار اخبار و اطلاعات پرداخته‌اند.

در ایران متاسفانه به دلیل نبود قانون کپی‌رایت و نادیده گرفتن حق مالکیت معنوی توسط افراد بویژه در فضای مجازی‌ از برخی عناوین و مطالب سایت‌ها و روزنامه‌های آنلاین بدون آن که شناخته شوند، سوءاستفاده می‌کنند. در منابع خبری آنلاین گاه در انتهای مطالب خبری و مقالات و گزارش‌ها جمله‌ای خودنمایی می‌کند که خواستار ذکر منبع اولیه از سوی استفاده‌کنندگان مطلب است که برای رعایت آن هیچ تضمینی وجود ندارد. بنابراین در فضای مجازی دست افراد برای ثبت مطالب به نام خود یا ارائه آن در سایت‌های دیگر، بدون ذکر منبع، باز است و نبود قانون نظارتی و بازدارنده فضای بی‌اعتمادی را در شبکه‌ها و روزنامه‌های اینترنتی دامن می‌زند.

فضای مجازی و فعالیت روزنامه‌نگاران آنلاین در این فضا، پایبندی به اصول اخلاق حرفه‌ای را ضروری‌تر جلوه می‌دهد. در حالی که گاه فعالان فضای مجازی تصور می‌کنند به دلیل ناشناخته ماندن منبع و نویسنده از یک سو و محدود بودن شمار مخاطبان یا بازدیدکنندگان بویژه در ایران گاه اصول اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری نادیده گرفته می شود.

آنچه تحت لوای اخلاق روزنامه‌نگاری مطرح می‌شود در حوزه آنلاین نیز رعایت خواهد شد. منتهی نوع رسانه و نحوه ارتباط با خوانندگان، رعایت برخی اصول را پررنگ‌تر می‌کند، ازجمله این‌که سرعت انتشار خبر در فضای آنلاین گاهی از دقت و صحت خبر می‌کاهد. بارها مشاهده شده که خبری به سرعت در فضای اینترنت پخش و در مدت چند دقیقه تکذیب شده است. تکرار این امر ریزش مخاطبان روزنامه آنلاین را به همراه دارد.

سرعت نشر خبر در اینترنت، میزان خطا را بالا می‌برد. بنابراین ارائه توضیحات تکمیلی و حتی انتشار تکذیبیه‌ها و جوابیه‌ها می‌تواند از بروز اشکالات بعدی جلوگیری کند. اگر لازم است نام منبع خبر فاش نشود، از آوردن نام منبع خودداری شود، چراکه در فضای مجازی امکان سوءاستفاده از نام منابع خبری به مراتب از رسانه‌های مکتوب بیشتر است.

کتایون مصری


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: