روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
پنجشنبه 30 شهريور 1396 / 29 ذی الحجة 1438 / a 21 Sep 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 89
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
پنجشنبه 27 اسفند 1388 - ساعت 00:04
شماره خبر: 100869760390
نوروز امسال از سوي سازمان ملل به عنوان عيدي جهاني شناخته شد
نشستن پاي هفت سين جهاني
نوروز جهانی بود. حتی اگر در روزهای ابتدایی اسفند سال 88 در سازمان ملل به تصویب نمی‌رسید، بازهم همه می‌دانستند که کهن آیین باستانی ایرانیان ریشه‌ در تاریخ دارد و البته متعلق به تمامی آدمیان این جهان است.

نوروز برای آن‌که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار بگیرد، سال‌ها منتظر ماند تا ابتدا 8 مهر امسال در فهرست میراث ناملموس جهانی به ثبت برسد و سپس در روزهای ابتدایی اسفند ماه با تصویب نهایی در مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان جشنی جهانی مورد احترام قرار گیرد.

اما شاید بتوان پرونده ثبت جهانی نوروز را یکی از پر فراز و نشیب‌ترین پرونده میراث معنوی کشورمان برای ثبت در فهرست جهانی یونسکو دانست؛ این موضوع از آنجا بیشتر مورد توجه قرار گرفته که این آیین کهن برای ثبت شدن در فهرست جهانی، پس از گذشت چندین سال در انتها همراهی چندین کشور برگزار کننده این آیین را می‌طلبید.

این موضوع از آنجا نشات می‌گرفت که نوروز در بیش از 3000 سال گذشته در جغرافیای ایران بزرگ آن زمان به عنوان سنتی سالانه مورد توجه قرار می‌گرفته است و اکنون ایران بزرگ آن زمان تبدیل به چندین کشور شده است که هر یک به ادای احترام به این آیین می‌پردازند.

همین امر باعث شد تا مسوولان سازمان میراث فرهنگی کشورمان برای آن‌که نوروز جهانی شود همراهی 9 کشور اطراف ایران را که روزگاری بخشی از ایران بزرگ بودند، طلبیدند تا به هر طریق ممکن این امر به سرانجام برسد.

پرچمداری مردم ایران از حراست و حمایت از جشن نوروز تا جایی بود که گرچه آیین نوروز در فهرست میراث ناملموس جهانی به طور مشترک به نام 7 کشور به ثبت رسید، اما نماینده کشورمان به عنوان سخنران اصلی پشت تریبون رفت تا گزارش چگونگی تهیه پرونده ثبت جهانی یونسکو را قرائت کند.

کشورهای هند، جمهوری آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان، پاکستان و ترکیه کشورهایی بودند که در این اجلاس حضور داشتند. جالب آنجا بود که کشور تاجیکستان که روزگاری از بخش‌های اصلی ایران بزرگ به شمار می‌رفت، نتوانست در این پرونده مشارکت کند زیرا هنوز به عضویت کنوانسیون ثبت میراث معنوی درنیامده بود و البته افغانستان هم دیگر کشوری بود که به خاطر آن‌که تازه به کنوانسیون پیوسته بود، نتوانست در این همراهی شرکت کند.

یک فیلم 10 دقیقه‌ای و یک فیلم یک‌ساعته همراه یک گزارش مکتوب تمام آن چیزی بود که برای ثبت جهانی نوروز کشورهای پیشنهاد کننده نیاز بود. در این پرونده تمام نکات ریزی که در برگزاری آیین نوروز وجود دارد دیده شده است. این نکات ریز مراسم‌ قبل و هنگام مراسم نوروز از قبیل خانه‌تکانی، هفت سین و حتی پخت‌وپزهای زمان عید و غذاهای سنتی این روز را شامل می‌شود.

بر اساس قوانین یونسکو نوروز باید به طور گروهی به ثبت می‌رسید. ثبت گروهی آیین‌ها در فهرست میراث معنوی یونسکو از چند سال پیش در آیین‌نامه این کمیسیون آغاز شد، زیرا این سازمان معتقد بود اگر آیینی مشترک به ثبت برسد، بقا و دوامش بیشتر خواهد بود.

نوروز در کشورهای جهان

مردمان فلات ایران باستان نخستین روز بهار را تنها با یک دلیل گرامی می‌داشتند. اندیشه‌ای برای نو شدن و دوباره تازه شدن که در جانمایه مفهوم نوروز نهفته است.

کشورهای اطراف ایران هریک به نوعی نوروز را به عنوان آیینی رسمی مورد توجه قرار می‌دهند و این در حالی است که شدت و کاستی توجه به این مفهوم در هریک متفاوت جلوه کرده است.

جالب آن است که جدا از کشورهای اطراف ایران کشورهای دور از محدوده جغرافیایی ایران بزرگ نیز هر یک به نوعی نوروز را گرامی می‌دارند. چین یکی از همین کشورهاست که مردمان برخی نقاطش در نخستین روز سال جشنی را به همین منظور برگزار می‌کنند.

نام این جشنواره که با بازگشت به زندگی همراه است، تداعی‌کننده جشنی سالانه برای کشاورزان و برزگران این کشور بوده که بسیاری معتقدند از ایران به این کشور صادر شده است.

در چین مردم این کشور برای گرامیداشت نوروز در آخرین روز سال کهنه گرد هم می‌آیند و سفره بزرگی از غذاهای سنتی این کشور پهن می‌شود تا همه خانواده در کنار یکدیگر سال نو را جشن بگیرند.

پختن نوعی برنج خمیری در این روز با نام گائو نیان طرفداران خاصی در این کشور دارد.

آتش بازی اما جزو لاینفکی از نوروز در کشور چین است که البته با نوعی فرهنگ شرقی برای گرامیداشت نوروز همراه است. آنها معتقدند آتش‌بازی موجب دور شدن ارواح شیطانی در نخستین روز سال نو خواهد شد.

برگزاری جشنواره فانوس نیز جشن چینی‌ها در نخستین روز سال نو است.

بر اساس برخی اطلاعات دیگر قبطیان مصر نیز جشنی سالانه به ‌نام نیروز دارند که به عربی به آن النیروز می‌گویند. بر همین اساس این جشن هر سال در اول پاییز برگزار می‌شود و روز آغاز سال در تقویم قبطیان است. برخی معتقدند این جشن یادگاری از دوره تسلط هخامنشیان بر مصر است، اگر چه خود قبطیان آن را مربوط به مصر باستان می‌دانند.

نوروز در افغانستان

اما در میان کشورهای اطراف ایران شاید بیشترین سهم در مورد برگزاری آیین نوروز را بتوان به افغانستان داد.

در سال‌های اخیر و پس از سقوط طالبان اولین روز از فروردین به عنوان نوروز تعطیل رسمی به حساب می‌آید. شاید در میان تمامی کشورهای اطراف ایران، نوروز در افغانستان بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد زیرا قبل از طالبان نیز مردم این کشور برای برگزاری این آیین با مشکلات حضور اشغالگران روس روبه‌رو بودند. عطش زیاد مردم این کشور برای برگزاری این آیین در سال‌های اخیر رنگ و رویی بیشتر به خود گرفته تا این روزها نوروز جشنی رسمی و ملی در این کشور به شمار رود.

بر اساس قوانین یونسکو نوروز باید به طور گروهی به ثبت می‌رسید. ثبت گروهی آیین‌ها در فهرست میراث معنوی یونسکو از چند سال پیش در آیین‌نامه این کمیسیون آغاز شد زیرا یونسکو معتقد است اگر آیینی به صورت مشترک در فهرست جهانی آثار ناملموس فرهنگی به ثبت برسد، بقا و دوامش بیشتر خواهد بود.

افغانی‌ها اما در بزرگداشت این روز تفاوت‌هایی را نیز با کشورمان دارند. مثلا آنها در جشن نوروز به جای سفره هفت سین، سفره هفت میوه می‌چینند.

اما کشورهای حوزه قفقاز نیز که زمانی جزء لاینفک ایران بزرگ به شمار می‌رفتند، نیز میراث‌دار نوروز هستند.

کشورهایی مانند تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ترکمنستان کشورهایی هستند که نوروز در آنها نه تنها یک جشن ملی که بخشی از آیین‌های سالانه این مردمان به شمار می‌رود.

نوروز در تاجیکستان

تاجیک‌ها که به زبان فارسی اما با لهجه تاجیک صحبت می‌کنند و البته ازبک‌ها نیز که در چند شهر مشهورشان مانند سمرقند و بخارا به زبان فارسی صحبت می‌کنند، هر یک به نوعی این جشن ایرانی را گرامی می‌دارند.

به عنوان مثال تاجیک‌ها هرچند در روزهای پیش از نوروز، مانند ایرانیان به خانه‌تکانی می‌پردازند، اما پس از نوروز جشن‌های خاصی را برگزار می‌کنند که در قالب این جشن‌ها مسابقات ورزشی نیز برگزار می‌شود که از مهم‌ترین آنها می‌توان به تخم‌مرغ بازی، کبک جنگی، خروس جنگی، بزکشی و کشتی محلی اشاره کرد.

تاجیک‌ها در نوروز، غذایی به نام باج می‌خورند که در این غذا کله پاچه گوسفند را با گندم می‌پزند و در جشنی خانوادگی آن را می‌خورند.

نوروز در ترکیه

اما نوروز در کشورهای اطراف ایران شاید پس از افغانستان، نمود بیشتری در کشور ترکیه داشته باشد.هنوز هم بسیاری از مردمان این کشور در نوروز به جشن و پایکوبی می‌پردازند و جدا از بحث دولت این کشور که تعطیلات را بر اساس تقویم میلادی و ایام کریسمس بنا نهاده است، چند روزی را در پناه نوروز به استراحت می‌پردازند.

البته نمود بیشتر گرامیداشت آیین نوروز در میان مناطق کردنشین ترکیه است که در شرق پراکنده هستند و البته در جنوب این کشور نیز هر ساله جشن‌هایی نیز به همین منظور برگزار می‌شود.

آنها مانند بسیاری دیگر از کشورهای برگزارکننده نوروز، آیین‌های نوروزی را با پختن شیرینی و شربت و اجرای موسیقی‌های بهاری برگزار می‌کنند.

نوروز در آذربایجان

جمهوری آذربایجان نیز که یکی از همسایگان شمالی ایران به شمار می‌رود، هر ساله این جشن بزرگ را به طور سراسری در کشور برگزار می‌کند.

براساس برخی اطلاعات موجود، سرودن ترانه‌ها پیش از نوروز، تدارک بساط شادی ایام نوروز، تهیه لوازم و مواد مورد نیاز سفره نوروز، تهیه چیستان‌های نوروزی، ستایش و نفرین‌های نوروزی، پند و امثال نوروزی از جمله کارهایی است که مردمان این کشور در آغاز هر سال نو انجام می‌دهند.

همچنین برهمین اساس، مردمان آذربایجان در روزهای نخستین سال نو با ارسال کاسه‌های سمنو به خانه‌های یکدیگر، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان کردن کیسه و توبره از سوراخ بام در شب عید و درخواست تحفه نوروزی از همسایگان از جمله کارهایی است که در این ایام در این منطقه انجام می‌دهند.

نوروز در پاکستان

در پاکستان نیز جشن نوروز مانند بسیاری دیگر از کشورهای همسایه ایران برگزار می‌شود. جشن بهاره که با نام عالم افروز یعنی روز تازه رسیده در این کشور برگزار می‌شود، در واقع احترام مردمان این کشور به نوروز باستانی است. (لدو) گلاب حامن، رس ملائی، کیک، برفی، شکرپاره، کریم رول و سوهان حلوا از جمله شیرینی‌های معروف پاکستانی است که مردم در ایام نوروز در برخی نقاط پاکستان به مهمانان خود هدیه می‌کنند.

نوروز در قرقیزستان

اما گرامیداشت نوروز در قرقیزستان رنگ و بویی دیگر در مقایسه با کشورهای همسایه ایران دارد. براساس اطلاعات موجود، مردم قرقیزستان تنها یک روز از آغاز سال نو را جشن می‌گیرند و فردای آن روز زندگی روال عادی خود را طی می‌کند. در این روز مردم با پختن غذای بش بارماق، مانته برسک و کاتما که از لذیذترین و معروف ترین غذاهای این منطقه است، جشن می‌گیرند و غذای پخته شده را بین اقوام و دوستان پخش می‌کنند. برگزاری مسابقات مختلف ورزش مانند سوارکاری و کشتی‌های فرنگی از دیگر کارهایی است که قزاق‌ها با آن این روز را جشن می‌گیرند.

نوروز در ترکمنستان

بر همین اساس در کشور ترکمنستان نیز مردم به گرامیداشت این روز می‌پردازند.

مردم ترکمنستان دراین ایام با پختن غذاهای معروف نوروزی مانند نوروز کجه، نوروز بامه، سمنی (سمنو) و اجرای بازی‌های مختلف توسط جوانان ترکمن حال وهوای دیگری به این جشن و شادی می‌دهند. در ایام نوروز مسابقات مختلفی در ترکمنستان برگزار می‌شود که می‌توان به مسابقات اسب دوانی، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، خروس جنگی، شاخ زنی میش ها، شطرنج بازی، مهره بازی و تاب بازی اشاره کرد.

مهدی نورعلیشاهی


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: