روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
سه شنبه 08 فروردين 1396 / 29 جمادي الثاني 1438 / a 28 Mar 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 89
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
پنجشنبه 27 اسفند 1388 - ساعت 00:04
شماره خبر: 100869780201
ديدار با عوامل سريال نوروزي ده‌نمکي
دارا و ندار دور سفره هفت‌سين
مسعود ده‌نمکی نامی آشنا برای تمام کسانی است که «اخراجی‌های 1 و 2» را دیده‌اند.

پس از این 2 فیلم ظاهرا قرار است «اخراجی‌های 3» به عنوان آخرین فیلم از پرونده اخراجی‌ها ساخته شود؛ اما ده‌نمکی دست به تجربه تازه‌ای زده و قصد دارد سریال نوروزی «دارا و ندار» را با رنگ مایه طنز جلوی دوربین ببرد تا شاید بتواند مخاطب گسترده‌ای از جنس سینمای خودش را در ایام نوروز پای تلویزیون بنشاند و به گفته خودش با این سریال رکورددار تلویزیون هم شود. این سریال قرار است نوروز 89 از شبکه تهران پخش شود.

در بعدازظهر یکی از روزهای پایانی سال، در حالی که عطر بهار با سبزه‌ها و تنگ‌های کوچک ماهی قرمز در خیابان شاپور کم‌کم نزدیک می‌شود سراغ مسجد‌الاقصی را از اهالی کوچه‌های قدیمی تهران گرفتم تا محل فیلمبرداری سریال دارا و ندار را پیدا کنم، ولی نکته قابل توجه این‌که با توجه به قدمت مسجد کمتر کسی نام آن را شنیده بود و نشانی را از هر که می‌پرسیدم با شک و تردید پاسخ می‌داد. در همین حین دختربچه‌ای که تنگ کوچک ماهی به دست داشت جلو آمد و گفت: «همان جایی که توش فیلم درست می‌کنند؟» خندیدم و همراه با دختر به طرف مسجد به راه افتادم.

راه زیادی نبود. از یک کوچه باریک گذشتیم و به خیابانی روبه‌روی چهارراه شاپور رسیدیم و بعد دخترک در حالی که کفش‌های یک فروشگاه نوروزی در خیابان را نگاه می‌کرد با انگشت به در کوچک سبزی اشاره کرد؛ به طرف مسجد‌الاقصی با نمای آجری که بدون هیچ نوشته یا نشانی در گوشه خیابان جا خوش کرده بود، رفتم.

به داخل سرک کشیدم. حوض زیبا و گلدان‌های کنار آن در حالی که آفتاب زمستانی روی حیاط مسجد پهن شده بود، توجهم را جلب کرد.

دامن پهن خورشید و سرمای مطبوع زمستانی، زیبایی خاصی به فضای کار دارا و ندار و پشت صحنه این مجموعه تلویزیونی بخشیده بود. عوامل سریال مشغول چیدن ریل برای تصویربرداری سکانس 8 از قسمت نهم مجموعه بودند و برخی دیگر از عوامل برای گرم شدن به آفتاب حیاط پناه آورده بودند.

الهه گودرزی، مدیر روابط عمومی این سریال تا آماده شدن صحنه مرا به خوردن چای دعوت کرد. در سرمای دوست داشتنی آخرین روزهای زمستانی به یکی از بهترین دعوت‌ها پاسخ مثبت دادم. به داخل مسجد راهنمایی شدم. به در ورودی مسجد رسیدم. کفش‌هایم را درآوردم و داخل شدم. روحانی مسجد که تازه از نماز فارغ شده بود به سمت ده‌نمکی رفت. چهره این روحانی آشنا بود. کمی دقت کردم و سیدجواد هاشمی را شناختم، بازیگری که از اخراجی‌ها همراه ده‌نمکی بوده است و در سریال طنز دارا و ندار هم در نقش روحانی مسجد بازی می‌کند.

عده‌ای از هنروران که قرار بود در نقش نمازگزاران ایفای نقش کنند دور فتحعلی اویسی جمع شده بودند و با تلفن‌های دستی خود عکس‌های یادگاری از این بازیگر می‌گرفتند و اویسی که در این مجموعه نقش تیمور را بازی می‌کند با رویی گشاده و صبوری بسیار، پذیرای مهمانان ناخوانده خود بود.

مسعود ده‌نمکی فیلمنامه به دست نکاتی را به سوسن دین‌محمد، دستیار اول خود گوشزد می‌کرد و او هم تمام نکات را به عوامل انتقال می‌داد.

همه عوامل در حیاط مسجد جمع شدند. دستیار کارگردان مشغول تمرین و آماده کردن هنروران بود. در همین حین مسعود ده‌نمکی متوجه حضور غریبه‌ای در میان جمع آشنای خود شد. قبل از هر سوالی سلام کردم و بعد از معرفی با استقبال گرم این کارگردان مواجه شدم. فرصت را از هر نظر مناسب دیدم و از این کارگردان خواستم درباره مجموعه دارا و ندار و نخستین تجربه ساخت یک سریال طنز در ایام نوروز بگوید. ده‌نمکی ابتدا با اشاره به این نکته که مجموعه تلویزیونی دارا و ندار خاص نوروز نیست، گفت: از ابتدای کار بنا را بر این گذاشتم که این مجموعه صرفا اختصاص به نوروز نداشته باشد و فقط به این دلیل که قرار شد در ایام نوروز پخش شود، نشانه‌های نوروزی را در آن پررنگ کردم وگرنه سوژه اصلی داستان یک موضوع اجتماعی است و بار معنایی خاص خودش را دارد و اگر نمادهای نوروزی مانند سفره هفت‌سین و حاجی فیروز را از آن حذف کنیم سریال کاملا اجتماعی می‌شود و دلیل وجود این نشانه‌ها مناسبت پخش آن در ایام نوروز است.

با توجه به توضیح ده‌نمکی به نظر می‌رسد دارا و ندار همان‌گونه که از عنوانش پیداست بحث میان طبقه غنی و فقیر جامعه و مشکلات طبقه فقیر در ایام نوروز را مطرح می‌کند. کارگردان این مجموعه در پاسخ به این پرسش گفت: این نگاه یک وجه از قصه است و حلقه‌ای به هم مرتبط است. به این ترتیب که 2 طبقه اجتماعی مرفه و فقیر در این سریال به تصویر کشیده شده‌اند و در نهایت تیمور که داراست بر اثر یک اتفاق با طبقه ضعیف جامعه همنشین می‌شود و از نزدیک مسائل آنها را درک می‌کند و به گذشته خود برمی‌گردد و متحول می‌شود و در این میان دیگر مسائل اجتماعی مانند مشکل ازدواج، بیکاری و غیره دیده می‌شود.

این کارگردان در صحبت‌های خود به فضای معنوی این سریال اشاره کرد و گفت: حل شدن مشکلات هم‌محلی‌ها به دست یکدیگر، بار معنایی عجیبی به همراه دارد که در این زمان بحث دعا و اجابت مطرح می‌شود. در واقع طرح مفاهیم دینی به زبان طنز کار بدیعی است که در این سریال دیده می‌شود.

دعای ده‌نمکی هنگام تحویل سال

دانستن این‌که ده‌نمکی سر سفره هفت‌سین و لحظه‌ای که سال تحویل می‌شود چه دعایی می‌کند، جالب و خواندنی است: در سریال، دعای تحویل سال یا محول الحول و الاحوال را داریم که تیمور می‌خواهد آن را بگوید ولی بلد نیست و سوال می‌کند که این حالی به حالی شدن یعنی چه؟ و حالا من هم امیدوارم یک روز همه حالی به حالی شوند!

امیدوارم مردم این سریال را دوست داشته باشند و نکاتی را که دوست دارم متوجه باشند در دل مجموعه ببینند و آن نکات در میان طنزهای نوروزی گم نشود

از ده‌نمکی درباره برنامه‌های نوروزش پرسیدم. در پاسخ گفت: نوروز و ایام تعطیل بهترین زمان است که در خانه کنار خانواده و اقوام باشم. به نظرم در کنار خانواده بودن بهتر از سفر کردن است و اگر قرار است مسافرتی باشد بیشتر از 3 یا 4 روز در ایام نوروز مزه نمی‌دهد.

صحبت‌های ده‌نمکی به اینجا که رسید لحظه‌ای صبر کرد و گفت: امیدوارم مردم این سریال را دوست داشته باشند و نکاتی را که دوست دارم متوجه باشند در دل مجموعه ببینند و آن نکات در میان طنزهای نوروزی گم نشود.

و در پایان پرسیدم که فکر می‌کند مجموعه تا چه اندازه مورد توجه قرار می‌گیرد و آیا می‌تواند موفقیت اخراجی‌ها را در جذب مخاطب به دست آورد؟ و ده‌نمکی در پاسخ گفت: تلویزیون با سینما فرق دارد. حساسیت‌هایی در تلویزیون وجود دارد که در سینما نیست، بنابراین مجبوریم تا اندازه‌ای دست به عصاتر حرکت کنیم. از طرف دیگر، این مجموعه 15 قسمت است و حدود 750 دقیقه و نزدیک به 8 فیلم سینمایی است که در فاصله زمانی 3 ماه این کار ساخته شده است. به همین دلیل سختی‌های خودش را دارد. به عقیده من کار طنز خیلی سخت‌تر از کارهای جدی است، چون در کار جدی توقع نداریم مخاطب بخندد. فقط قصه‌ای روایت می‌شود، اما اگر در یک کار طنز نتوانیم چند دقیقه‌ای لبخند بر لب مخاطب بنشانیم کار شکست می‌خورد. در ضمن تنها خنداندن مردم هدفی نیست که من دنبال می‌کنم. من فکر می‌کنم این سریال هم طنز و هم ساختار متفاوتی دارد، یعنی نوع دکوپاژ و میزانسن آن نسبت به سریال‌های دیگر نوروزی متفاوت است.

عوامل منتظر پایان صحبت‌های ده‌نمکی بودند تا صحنه آماده شده را پس از تمرین‌های فراوان با هنروران تصویربرداری کنند.

عکس یادگاری دارا با ندار

سیدجواد هاشمی همراه با فتحعلی اویسی به اتفاق هنروران داخل مسجد ایستاده‌اند و قرار است صحبت‌های حاج حسینی پیش‌نماز مسجد با تیمور درباره کار خیری که تیمور می‌خواسته انجام دهد ولی راه آن را بلد نبوده، تصویربرداری شود.

جماعت هنروران کفش به دست پشت سر حاج حسینی و تیمور ایستاده بودند و قرار بود به عنوان جمعیت نمازگزار از مسجد خارج شوند. دوربین مقابل یکی از درهای کوچک ورودی این مسجد که بیشتر شبیه خانه‌های پنج دری قدیمی است، گذاشته شده بود. شرایط برای تصویربرداری سکانس 8 از قسمت نهم سریال آماده بود. با فرمان حرکت ده‌نمکی، حاج حسینی و تیمور بیرون آمدند، کفش‌های خود را پوشیدند و در حالی که جماعت نمازگزار که اتفاقا از جنس مردم همان منطقه بودند پشت سر آنها بیرون آمدند و کفش‌های خود را پوشیدند و از در اصلی مسجد خارج شدند.

حاج حسینی خطاب به تیمور: می‌خواستی کمک کنی؟

تیمور: آره.

حاج حسینی: آخه این رسمش نیست برادر من! (بعد از لحظه‌ای مکث) شما باید یه آدم خیر پیدا کنی تا بهش وام بدهی نه این‌که آبرویش را ببری.

تیمور: آدم خیر باشه می‌گردم پیدا می‌کنم.

حاج حسینی: حالا بیا با هم بریم شما رو به بچه‌های مسجد معرفی کنم و یه عکس یادگاری بگیریم.

تیمور: من با بچه‌ها کاری ندارم. برا چی باید عکس یادگاری بندازیم (در حالی که صدای خود را بی‌دلیل بالا می‌برد) اومدیم به یک جانباز کمک کنیم تا ثواب ببریم اما کباب شدیم.

حاج حسینی: بیا بریم پشیمون نمی‌شی.

و این سکانس پس از کشمکش‌های فراوان بین تیمور و حاج حسینی برای عکس گرفتن به پایان رسید.

با توجه به بازی کوتاهی که فتحعلی اویسی در این سکانس داشت، متوجه جنس بازی این بازیگر شدم و در نهایت شخصیت تیمور با دیگر آثار او در حیطه تلویزیون و سینما فرقی نداشت و همان جنس بازی و حتی نوع حرکات صورت هم در این نقش مانند سایر نقش‌های اویسی بود؛ از همین رو، از این بازیگر خواستم درباره کاراکتر تیمور توضیحاتی دهد و او در ابتدا به غیرمتعارف بودن شخصیت تیمور اشاره کرد و گفت: تیمور از یک سو جزو داراهاست و از یک طرف دیگر، با ندارها زندگی می‌کند و به نوعی با هر دو قشر در ارتباط است. بنابراین تیمور کاراکتر پچیده‌ای دارد و همین پیچیدگی هم برای من جذاب بود چراکه دو قطب جدا از یکدیگر را مقابل دوربین بازی کردم.

وی در ادامه به ویژگی‌های نوروزی این سریال اشاره کرد و گفت: با توجه به این که ماجرای دارا و ندار بر مبنای سال نو طراحی و نوشته شده است، با جریان نوروز مرتبط می‌شود. در واقع تحولی که در طول سریال با تحویل سال ایجاد می‌شود، خوشبختانه در تیمور هم ایجاد می‌شود و به نوعی پررنگ‌تر جلوه می‌کند. بر همین اساس با ایام نوروز گره خورده است و به جذاب کردن ماجرا کمک می‌کند.

طنز این مجموعه یکی دیگر از عواملی است که در نوروزی کردن این مجموعه نقش داشته است. از اویسی درخصوص نوع طنز به کار رفته در این مجموعه جویا شدم و او در پاسخ گفت: تمام تلاش گروه صرف این مساله شده که مجموعه به آنتن عید برسد و برخلاف آنچه تصور می‌شد، طنز سریال دارا و ندار سطحی و یکسونگر نیست و در دل ماجرا موقعیت‌های طنزی نهفته است که من این موقعیت‌ها را بسیار دوست دارم، در واقع ده‌نمکی به شیوه‌ای این مجموعه را پیش می‌برد که نه سطحی و نه خیلی عمیق است و همین مساله باعث شده تا کار شیرینی ارائه شود.

اویسی: تمام تلاش گروه صرف این مساله شده که مجموعه به آنتن عید برسد و برخلاف آنچه تصور می‌شد طنز سریال دارا و ندار سطحی و یکسونگر نیست

این بازیگر در پایان صحبت‌های خود به دعای سفره هفت‌سین اشاره کرد و گفت: امسال با همه خوشی و ناخوشی‌هایش، به پایان رسید، دعای من سر سفره هفت‌سین آرزوی سلامت برای همه انسان‌هاست چون نعمت تندرستی، بزرگ‌ترین نعمتی است که خداوند به انسان بخشیده است و بعد امنیت و آرامش را می‌خواهم چراکه این سه، عوامل مهمی برای یک زندگی خوب هستند.

حال ما نیز چون طبیعت تغییر کند

پس از پایان صحبت‌های اویسی، سراغ سیدجواد هاشمی روحانی مسجد‌الاقصی را گرفتم، برای تجدید گریم به اتاق رفته بود، سری به اتاق گریم زدم و از او خواستم درباره نقش حاج حسینی بگوید: من نقش روحانی سیدحسینی را که پیش نماز مسجد است، بازی می‌کنم. یک بخشی از قصه به مسجد و اهالی آن و به طور ویژه یک روحانی مسجد که نقش خیلی کوتاهی دارد، برمی‌گردد. من در این مجموعه برخلاف نظر بسیاری از دوستان نقش کمی دارم و اصولا هیچ‌گاه به نقش‌های خود به شکل متری نگاه نکرده‌ام و با دعوت ده‌نمکی برای بازی در نقش یک روحانی به مجموعه پیوستم.

بازی در نقش روحانی، یکی از کارهایی است که بازیگران بسیاری به فراخور توانایی خود، آن را ایفا کرده‌اند. بر همین اساس، از هاشمی درباره ویژگی‌های این نقش پرسیدم: دفعه سومی است که به عنوان یک روحانی کار می‌کنم، دفعه اول که در این لباس بازی کردم، اصلا پخش نشد و یک بار دیگر در یکی از تله‌فیلم‌های محمدرضا آهنج بازی کردم که سعی داشتم نقش متفاوتی از یک روحانی ارائه کنم و دفعه سوم هم سریال دارا و ندار است و در مجموع به عقیده من، این روحانی آدمی شیرین و مورد اعتماد مردم است، سعی کردم این شیرینی را در طول کار حفظ و چهره‌ای از یک روحانی خوب را ارائه کنم.

سیدجواد هاشمی در پایان صحبت‌های خود با اشاره به سفره هفت‌سین و فعالیت‌های نوروزی خود گفت: دختر من به سفره هفت‌سین علاقه بسیاری دارد؛ چرا که در ورای سنت قشنگ ما ایرانی‌ها، فکر می‌کنم این سفره حال و هوای زیبایی را ایجاد می‌کند و اما در این ایام من مشغول ساختن یک سریال 26 قسمتی با عنوان «فراق» برای شبکه 3 سیما هستم و برای بسیج کار می‌کنم و چون به لوکیشن مدرسه نیاز دارم، این ایام تنها فرصتی است که مدرسه تعطیل است و می‌توان کار کرد.

رواج بداهه‌پردازی در دارا و ندار

هرچه هوا رو به تاریکی می‌رفت، سرمای زمستان بیش از پیش خودنمایی می‌کرد. گروه تقریبا به کار خود پایان داده بود، بابک کایدان و پدرام کریمی، نویسندگان مجموعه هم در صحنه حاضر بودند؛ کایدان و کریمی علاوه بر نوشتن این مجموعه، نقش‌های کوتاهی را به خواسته ده‌نمکی بازی می‌کردند، این دو نویسنده به سوالات من پاسخ دادند. بابک کایدان در ابتدا به چگونگی شکل‌گیری داستان دارا و ندار اشاره کرد و گفت: اسم اولیه این مجموعه در ابتدا «نوروزگار» بود که بر اساس طرحی از خشایار الوند و رضا مقصودی و با سرپرستی پیمان قاسم‌خانی نوشته شده بود. این کار زمانی که به ده‌نمکی رسید، برای این‌که کار را از جنس خودش کند، مجموع دغدغه‌هایی که در نظر داشت و در متن اولیه کار نبود، در آن لحاظ کرد و پس از آن، ما فیلمنامه را طبق نظر او تغییر دادیم. من و پدرام فیلمنامه اولیه را گرفتیم و نکته‌هایی را که ده‌نمکی می‌خواست در آن لحاظ کردیم و جالب آن‌که این نکته‌ها آنقدر زیاد بود که ما مجبور شدیم اسکلت کار را نگه داریم و داستان را بازنویسی کنیم، بنابراین طرح اولیه حفظ شد و نوروزگار به دارا و ندار تبدیل شد.

این فیلمنامه‌نویس در پاسخ به کم و کیف تغییرات ایجاد شده گفت: مشکلات اولیه مردم و مسائل اجتماعی نظیر بیکاری و نداری در قصه اولیه وجود نداشت و آنها بعدها وارد قصه شد؛ دغدغه‌ای که ده‌نمکی در درجه اول داشت؛ به حضور یک کاراکتر به نام «ذبیح» با بازی علیرضا خمسه برمی‌گشت که در قالب حاجی فیروز به قصه وارد شد و اصولا 80 درصد کاراکترها بعد به قصه اضافه شدند که ذبیح و خانواده او از این دسته بودند.

ذبیح کارمند است ولی به دلیل گرفتاری‌های شب عید، لباس حاجی فیروز تن می‌کند و برای گذران مخارج زندگی خود، در خیابان راه می‌افتد و حاجی فیروز می‌شود. بنابراین قصه باید حال و هوایی نوروزی می‌داشت و در ادامه، سفره هفت‌سین آدم‌های دارا و هفت‌سین آدم‌های ندار را نشان می‌دهد، اما نکته قابل توجه این که مقوله دارا و ندار حتما برای عید نیست، چراکه دارا و ندار در همه زمان‌ها وجود دارد و دغدغه‌هایشان همین دغدغه‌هاست ولی بهانه این داستان عید است.

با این اوصاف، این سوال پیش می‌آید که جایگاه داراها در این مجموعه کجاست و کایدان به این پرسش این طور پاسخ داد: تیمور از خانواده داراهاست که در جریان داستان متحول می‌شود.

کایدان در ادامه اضافه کرد: ده‌نمکی به بداهه سر صحنه اهمیت می‌دهد. بنابراین برای من جذاب است که بدانم خروجی کار چگونه می‌شود. ضمن این‌که این سریال یک ملودرام اجتماعی است و قرار است در ایام نوروز و در عین این‌که بیننده لحظاتی می‌خندد، لحظاتی هم به فکر وادار شود؛ چراکه این تلخی واقعیت زندگی است و در روزهای عید هم مردم دغدغه دارند. به همین دلیل با توجه به ویژگی مردمی که مدنظر بوده، همراه با پدرام سعی کردم دارا و ندار را بنویسم.

پس از پایان صحبت‌های کایدان، کریمی با گریم نقش سیدمهدی از راه رسید و بازی در این نقش را هدیه‌ای از سوی ده‌نمکی عنوان کرد و در ادامه به شیوه‌های همکاری خود با بابک کایدان اشاره کرد و گفت: در ابتدا قسمت‌هایی از کار را به صورت مشترک با یکدیگر نوشتیم و بعد به صورت مشترک کار کردیم و به تناسب بعضی قسمت‌ها را من نوشتم و برخی دیگر را بابک.

کریمی بداهه‌گویی را ویژگی کار ده‌نمکی عنوان کرد و گفت: طرح اولیه قصه جذاب بود و با ایده‌هایی که بعد اضافه شد، ما را ترغیب به نوشتن کرد. یکی از ویژگی‌های ده‌نمکی بداهه‌گویی‌های سر صحنه است؛ با توجه به خط اصلی داستان آنها را بیان می‌کند.

بازیگر و نویسنده سریال دارا و ندار در پایان به طنز سیاسی موجود در این مجموعه اشاره کرد و گفت: دارا و ندار علاوه بر داشتن خط سیر اجتماعی، رگه‌هایی از طنز سیاسی در آن دیده می‌شود که این نوع نگاه، کار را جذاب می‌نماید و گمان می‌کنم با مردم ارتباط بهتری برقرار می‌کند.

پریسا ساسانی


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: