روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
چهارشنبه 01 خرداد 1398 / 17 رمضان 1440 / a 22 May 2019
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه انقلاب ماندگار
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
دوشنبه 21 بهمن 1387 - ساعت 17:14
شماره خبر: 100898544856
نگاهي به توانمندي‌هاي جمهوري اسلامي در عرصه دفاعي
توان بازدارنده
مولفه دفاعی به عنوان پشتیبانی کننده سیاست‌های کلی، در صدر سلسله مراتب قدرت ملی قرار دارد. به دنبال بروز انقلاب در حوزه دفاعی، بیشتر کشورهای توسعه‌یافته در صدد ایجاد تحول و تجدید ساختار در صنایع دفاعی خود بر آمدند؛ به صورتی که راهبرد دفاعی به سمت نیروهای کم حجم با کیفیت حرکت کرد و سیستم سلاح به سمت سلاح‌های هوشمند کشیده شد.

قبل از انقلاب

ساختار دفاعی ایران در قبل از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی متناسب با نقش ژئوپلتیکی و ژئواکونومیکی کشور برای مقابله با تهدیدهای بالقوه و بالفعلی که در این حوزهها وجود داشت، در راسـتـای راهـبـرد جـهـانـی ابـرقدرت غرب و در چــارچــوب جـنــگ ســرد شـکــل گــرفـتــه بـود و سیاست‌های تسلیحاتی به گونه‌ای طراحی شده بود که کشور بیشتر مصرف کننده تسلیحات و ابزار و آلات دفاعی در جهت مقابله با تهدیدات امنیتی بـلـوک شـرق بـود. بـه عـبـارت دیـگـر به دلیل قـطـب‌بـنـدی‌هـای سیاسی موجود و نیز نقش منحصر به فردی که کشور به عنوان متحد <ناتو> در قـالـب پیمان سنتو در منطقه ایفا می‌کرد، اختلاف‌های مرزی کشورهای همجوار و حتی اختلافات منطقه‌ای را بده- بستان‌های سیاسی یا فعالیت‌های دیپلماتیک حل و فصل می‌کرد و کمتر نیاز به عامل دفاعی نظامی جهت حراست از مرزهای کشور احساس می شد.

در رژیم شاهنشاهی طرحریزی‌های اصلی دفاعی شامل تهدیدات، راهبردهای مقابله با تهدیدات، الگوهای تسلیحاتی و طرح ترکیب و گسترش نیروها، جملگی توسط طراحان و مـسـتـشـاران آمریکایی تهیه می‌شد. طـبـیـعـتاً در چنین سیستمی آنـچـه در وهله اول برای طراحان اهمیت داشت، حفظ منافع فرامنطقه‌ای آمریکا بود و نه منافع کشور ایران.

پس از انقلاب

روند وابستگی کامل صنایع نظامی به غرب با پیروزی انقلاب اسلامی دچار تحول اساسی شد و در سیاست‌های روابط خارجی کشور، تغییر و دگرگونی به عمل آمد. در نـتـیـجـه اداره سـازمـان‌هـایـی هـمانند صنایع دفاعی در دوره‌های مختلف با راهبردهای متفاوتی روبرو و مدیریت شد. برای روشن نمودن فضای حاکم بر صنایع دفاعی در این زمان، می‌توان آن را به چهار دوره تقسیم کرد:

الف- دوران کوتاه 1359-1357:

ساختار اداری صنایع دفاعی همچون سایر واحدهای وابسته به ارتش، ایستا بود و صنایع دفاعی از جمله ماشین‌ها و تجهیزات و کارخانه‌های متعدد با خروج کارشناسان خارجی از ایران عملاً تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی بدون استفاده ماند. در این دوره نیازهای نیروهای مسلح به علت از هم پاشیدگی ارتش، بسیار کاهش یافت. این دوره کوتاه با توجه به شرایط انقلاب، بسیار آشفته و متغیر بود، بطوری که می‌توان آن را دوره نابسامانی صنایع دفاعی نام برد. علیرغم اینکه راهبرد مشخص برای آن تدوین نشده بود ولی مدیران عملاً از راهبرد حفظ وضع موجود بهره می‌گرفتند؛ ضمن اینکه عمر خدمتی مدیران عامل سازمان صنایع دفاعی بسیار کوتاه و نامعلوم سپری می‌شد.

ب- دوان دفاع مقدس 1367-1359:

با شروع جنگ تحمیلی، در زمان کوتاهی انبارهای مهمات و تسلیحات ارتش خالی از این‌گونه وسایل مورد نیاز شد. بنابراین به انگیزه تامین نیازهای نیروهای مسلح برای جنگ، خطوط تولید مربوطه آغاز به کار نمود. در این راستا، پروژه‌های زیادی تعریف و منابع مالی مورد نیاز به‌موقع از سوی نظام برای صنایع دفاعی، تامین شد و دغدغه‌ای از این لحاظ متوجه صنایع دفاعی نبود؛ بطوری که این پشتیبانی مالی در سال 1364 به اوج خود رسید و سالیانه 600 میلیون دلار ارز به همراه ریال معادل آن به این صنایع اختصاص داده میشد. ساختار تولیدی صنایع دفاعی در سال 1364 به شرح ذیل بوده است:

- مواد ناریه و مهمات

- جنگ افزار، تسلیحات و راکت

- صنایع هواپیمایی و بالگرد

- صنعت باطریسازی

- وسائل موتوری

- صنایع فلزات آهنی

- وسائل ارتباطی و الکترونیکی

مطالعه ساختار صنایع دفاعی در این دوره نشان می‌دهد که سهم بالایی از ارزش افزوده، مربوط به صنایعی است که کالاهای مصرفی نیروهای مسلح مانند مهمات، راکت، موشک و وسایل انفرادی را تولید میکردند و صنایع تولید کالاهایی مانند تانک، توپ، نفربر، تعمیرات پرنده‌های هوایی به مراتب ارزش افزوده کمتری را در ساختار صنایع دفاعی به خود اختصاص می‌دادند.

در شرایط بحرانی جنگ، با توجه به مسائل و مشکلات پـیـشـرو، فـرصـتی برای پرداختن به مسائل راهبردی و برنامه‌هایی با اهداف میان‌مدت و بلندمدت در زمینه صنایع نـظامی وجود نداشت و بالطبع رویکردهای اجرائی و پرداختن به مسائل و مشکلات روز در جهت اداره و پشتیبانی از جبهه‌ها از اهمیت بیشتری برخوردار بود و در اولویت قرار می‌گرفت.

ج- دوران پس از جنگ 1380-1367:

با ادغام دو وزارتخانه دفاع و سپاه و به تبع آن ادغام صنایع دفاعی و صنایع خودکفایی سپاه در سال 1368، زمینه‌های همکاری جدید روی تعداد بیشتری از زمینه‌های تحقق و توسعه گشوده شد بطوری که صنایع دفاعی نمی‌توانست بیش از این به اتکاء بودجه‌های دفاعی، خود را حفظ و تقویت کند. بنابراین، با بررسی فعالیت‌ها، شناسایی نیازهای بازار و با استفاده از ظرفیت‌هایی خالی خطوط، بخشی از ظرفیت‌های خالی برای تولید کالاهای غیرنظامی بکار گـرفـتـه شـد. در ایـن زمـان در واقـع راهبرد استفاده از ظرفیت‌های خالی برای تولید کالا و خدمات غیرنظامی مورد نیاز از مهمترین رویکردی بود که در وزارت دفاع اتخاذ گردید.

د- پس از حادثه 11 سپتامبر:

دوره چهارم وضعیت صنایع دفاعی از زمانی شروع شد که خطرات آمریکا پس از اشغال عراق و افغانستان و بهانه‌های تهدید از سوی امریکا نظیر انرژی هسته‌ای، فقدان دموکراسی و حمایت از تروریسم، متوجه ایران اسلامی گردید. در این دوره، صنایع دفاعی می‌بایست نیازمندی‌های نیروهای مسلح به تجهیزات نظامی را برای مقابله‌های احتمالی دشمن، تهیه و در اختیار نیروهای مسلح قرار می‌داد. در این دوره هم بخشی از منابع مورد نیاز صنایع دفاعی برای اداره سازمان‌ها از طریق فروش کالا و خدمات غیرنظامی تامین گردید.

در این دوره با رویکرد بکارگیری ظرفیت‌های موجود و تلاش به منظور تقویت هرچه بیشتر بنیه دفاعی از طریق توسعه کمی و کیفی صنایع دفاعی، وزارت دفاع علا‌وه بر تامین نیازمندی‌های نیروهای مسلح که البته نسبت به دوران جنگ تحمیلی کاهش یافته بود، در خدمت پیشرفت و سازندگی کشور قرار گرفت.

حوزه‌های اقدام سازمان‌های صنعتی و تحقیقاتی وابسته به وزارت دفاع

وزارت دفاع در حال حاضر دارای 12 مجموعه بزرگ تحقیقاتی، صنعتی، تولیدی و خدماتی است که شامل سازمان‌های صنایع دفاع، صنایع هوافضا، صنایع هوایی، صنایع دریایی، مهندسی، جغرافیایی، اتکا، تامین اجتماعی، شرکت‌های صنایع الکترونیک ایران، باتری‌سازی نیرو، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی و دانشگاه صنعتی مالک اشتر است. در زیر به توانمندی و حوزه اقدامات تعدادی از این سازمانها اشاره میکنیم.

1ــ‌ سازمان صنایع دفاع

طراحی و ساخت انواع تانک و تجهیزات زرهی پیشرفته، سیستم‌های مدرن کنترل آتش تانک، توپ‌های خودکششی با برد بلند، کوتاه و متوسط، انواع مهمات کالیبر سنگین، کـالـیـبـر سبک و نیمه‌سنگین، گلوله‌های توپ و انواع راکت‌انداز، کلاه و جلیقه ضدگلوله، انواع مسلسل و سلاح انفرادی، قطعات برقی و الکترونیک سازه‌های زرهی، خـودروهـای فـرمـانـدهـی و دو دیفرانسیل، خودروهای تاکتیکی یک چهارم و سه‌چهارم تن و بمب هدایت‌شونده.

2ــ سازمان صنایع هوافضا

تحقیقات، طراحی، ساخت و تولید انواع موشک‌های زمـیـن بـه زمین، ضدزره، پدافند هوایی، ضدموشک و موشک‌ های دوش‌پرتاب، سامانه‌های کنترل آتش و کشف رادار، موشک‌های ارتفاع متوسط، هدایت‌شونده لیزری و مـجـمـوعـه‌های زمینی مربوط به آن، تعمیرات اساسی، بازسازی و نوسازی انواع موشک‌ها و مجموعه‌های زمینی مربوط به آن، تعمیرات اساسی، بازسازی و نوسازی انواع موشک‌ها و مجموعه‌های زمینی مربوط به آنها، همکاری فنی برای طراحی و توسعه فعالیت‌های مربوط به ساخت و پرتاب ماهواره.

3ــ سازمان صنایع هوایی

طـراحـی و سـاخـت انواع بالگردهای ترابری سبک، نیمه‌سنگین و هجومی، طراحی و ساخت بالگرد ملی ساخت هواپیماهای جت آموزشی، ساخت هواپیماهای ترابری و پشتیبانی نزدیک توربوپراب، ساخت موتورهای مینی ‌جت ، اورهال انواع موتورهای هواپیماهای شکاری، ترابری و مسافربری غربی و شرقی، تولید و ساخت انواع ملخ کامپوزیتی ، چترهای نجات و چترهای فرود خودکار و غیرخودکار، سیستم‌های الکترونیک پرواز، تصویربرداری هوایی، هدف‌یابی، ره‌گیری و رهیابی اپتیکی ـ اویونیکی، طراحی و ساخت هواناو، هواپیماهای آموزشی مافوق صوت