روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
پنجشنبه 03 فروردين 1396 / 24 جمادي الثاني 1438 / a 23 Mar 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه انقلاب ماندگار
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
دوشنبه 21 بهمن 1387 - ساعت 17:34
شماره خبر: 100898551297
بايسته‌هاي دهه چهارم انقلاب
1) آنچه گذشت:
... 22 بهمن 1387 مصادف با گذشت 30 سال از انقلاب اسلامی است انقلابی که بر پایه «معنویت» و «عدالت» و شعار «خدامحوری» در دهه‌های پایانی قرن بیستم به وقوع پیوست.

 قرن بیستم قرن افول ارزشها، معنویت و اخلاق بود. برتراند راسل فیلسوف شهیر انگلیسی از سر استیصال در دهه 60 میلادی فریاد برآورده بود که برای نجات بشر در منجلاب تباهی و فساد در قرن بیستم هیچ امیدی وجود ندارد حتی از اخلاق و معنویت هم نمی‌توان انتظار چاره‌گشایی داشت.

درست در دهه آخر 70 میلادی (1979 م.ل/1357هـ.ش) انقلاب اسلامی به زعامت مرجع دینی و رهبری روحانیت بر پایه ایدئولوژی اسلام و حضور گسترده مردم بر نظام 2500 ساله شاهنشاهی پیروز شد و اولین حکومت جمهور را پس از قرنها حکومت استبدادی پایه‌گذاری کرد.

درباره چرایی انقلاب اسلامی تحلیل‌های فراوانی مطرح شده است اما در یک جمله باید گفت: انقلاب اسلامی یک سببی نبود: استبداد، وابستگی به بیگانگان و مذهب‌زدایی رژیم شاهی، اقتصاد تک‌محصولی و وابسته و افزایش فاصله غنی و فقیر، بیداری مردم و سازمان‌یافتگی رهبری روحانیت را باید در کنار هم به عنوان عوامل موثر و تأثیرگذار در بروز انقلاب اسلامی برشمرد که واکاوی این چرایی در فرصت این مقال نمی‌گنجد.

انقلاب اسلامی بر پایه سه شعار راهبردی «استقلال، آزادی، جـمـهـوری اسـلامی» و «نفی سلطه‌پذیری» و «حمایت از محرومان و مستضعفان عالم» شکل گرفت.

در پرتو انقلاب نظام جمهوری اسلامی متکی بر آرای مردم از طریق انتخابات و به رسمیت شناختن و نهادینه کردن آن از طریق قانون اساسی تأسیس یافت و نهادهای انقلابی و مردمی یـکـی پـس از دیـگری برای دفاع از انقلاب، پاسداری از دستاوردها وارزشهای انقلاب اسلامی، محرومیت‌زدایی و آبادانی روستاها، رسیدگی به محرومان و فراهم ساختن سازوکارهای لازم برای اداره کشور شکل گرفت.

انقلاب اسلامی از ابتدا تاکنون تهدیدها و چالش‌های فراوانی را پشت سر گذاشته است: جنگ تحمیلی 8 ساله، کودتاهای متعدد و تلاش‌های براندازانه در اوایل انقلاب، توطئه گروهک‌ها و عملیات تروریستی و براندازی، برخی اقدامات تجزیه‌طلبانه و خودمختاری گروهک‌های وابسته به بیگانه در برخی مناطق کشور، تحریم‌های اقتصادی از جمله بلوکه کردن اموال و دارایی‌های ایران توسط رژیم ایالات متحده آمریکا، تحریم سیاسی و صدور بیانیه‌ها و قطعنامه‌های نابه حق علیه ایران، تلاش برای محروم کردن ایران از حقوق مسلم خود چون دستیابی به فناوری نوین هسته‌ای برای مصارف صلح آمیز، براه‌اندازی جنگ نرم از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای علیه اعتقادات و ارزشهای ملت و بالاخره تلاش برای ایجاد تقابل وصف آرایی میان مردم و مسئولان در برخی مقاطع را باید از جمله سیاهه‌ای که توسط استکبار جهانی و ایادی داخلی آنها علیه انقلاب اسلامی صورت گرفته است نام برد.

اما انقلاب اسلامی با حضور گسترده مردم، رهبری حضرت امام خمینی(ره) و در ادامه با رهبری داهیانه حضرت آیت ا.. خامنه‌ای(دام عزه) توانست دستاوردهای بزرگی را کسب کند:

استقرار حکومت دینی، دستیابی به فـناوری نوین هسته‌ای برای مصارف صلح آمیز، فائق آمدن بر مشکلات و چالش‌های دست ساخته استکبار، ایجاد نهادهای انقلابی مردمی در کنار سایر سازمان‌ها و دستگاه‌های اداری برای خدمت به مردم و پیشرفت و آبادانی کشور، ساخت زیربناها و توسعه عمران کشور، تغییر چهره روستاهای کشور و محرومیت‌زدایی از آنان به صورت گسترده، استقلال‌طلبی به معنای حقیقی و نفی سلطه پذیری به معنای واقعی کلمه، شکستن هیمنه و ابهت پوشالی آمریکا که در سایه این اقدام امروز شاهد استکبارستیزی در سـرتـاسـر جـهان هستیم، احیاء و شکل‌گیری نهضت‌های آزادیبخش، تحقق آزادی، روحیه خودباوری و اعتماد به نفس، تلاش برای خود اتکایی کشور و کاهش وابستگی، اهتمام بایسته در راستای تشخص و منزلت زن مسلمان، گسترش فرهنگ، دانش و آموزش عالی، ارتقاء فضای سیاسی، بهبود وضعیت بهداشت و درمان، ایجاد و گسترش نهادهای مردمی و سیاسی چون احزاب سیاسی، نهادهای غیردولتی (N.G.O) آزادی مطبوعات و توسعه کمی و کیفی رسانه‌های مکتوب، دیداری و شنیداری، به گونه‌ای که رادیو و تلویزیون با دو شبکه با ساعاتی محدود در قبل از انقلاب بود و حالا با 110 شبکه به 32 زبان فراملی برنامه تولید و پخش می‌کند. بالارفتن نرخ سواد و افزایش سطح تحصیلات مردم، ارائه کارنامه خدماتی ارزنده در حوزه‌هایی چون: برق‌رسانی، آبرسانی، گازرسانی، بنادر، فرودگاه‌ها، کشاورزی، اقتصادی، مخابراتی، مواصلاتی، راه و ترابری، نفت، پتروشیمی، صنعت، و .... را باید از جمله خدمات و دستاوردهای قابل تحسین ثبت شده در کارنامه جمهوری اسلامی به حساب آورد که تفصیل آنها و بیان آمار و ارقام در این زمینه خود محتاج به فرصت و مقال جداگانه‌ای است.

2) سه دهه و چهار گفتمان:

انقلاب اسلامی در سه دهه حیات طیبه خود چهار گفتمان را تاکنون پشت سر گذاشته است:

«گفتمان دفاع مقدس» با مولفه‌هایی چون آخرت‌گرایی، خـــدابـــاوری، تـــوکــل، ایـثــار، اخــلاص، مـعـنــویــت، جـهــاد، شهادت‌طلبی، تقدم منافع جمعی بر فردی، دنیاگریزی و ساده‌زیستی همراه بوده است.

«گفتمان سازندگی» بر پایه توسعه اقتصادی و توجه به زیرساخت‌ها، آبادانی، سازندگی، نوسازی کشور و بسط مناسبات با جهان خارج بوده است.

«گفتمان اصلاحات» را توسعه سیاسی کلید زد. آزادی، گسترش نهادهای مدنی و تشکل‌های سیاسی، تکثیر مطبوعات و رسانه‌ها و تنش‌زدایی و توسعه روابط در عرصه بین‌الملل همراه بوده است.

و بالاخره «گفتمان عدالت» که متکی بر مقوم‌هایی چون تمرکززدایی، تفویض اختیارات به استان‌ها، اهتمام بایسته برای آبـادانـی و تـوسـعـه مـنـاطق محروم، حضور با صلابت در عرصه‌های دفاع از منافع ملی در سطح جهانی، ساده زیستی و عزم جدی در مبارزه با فقر، فساد و تبعیض را از نشانه‌های آن باید برشمرد.

این گفتمان‌ها و جریانات سیاسی و حاملان آنها دارای نقاط ضعفی هم بوده و هستند که احصاء و بررسی آنها از فرصت این مقال بیرون است.

و اینک دهه چهارم را رهبر معظم انقلاب اسلامی «به گفتمان عدالت و پیشرفت» معرفی کرده‌اند که به مثابه گفتمان مسلط و غالب جامعه ایرانی در دهه آینده خواهد بود.

3) برخی مختصات دهه چهارم:

دهه چهارم انقلاب دارای ویژگی و مختصاتی است که اهم آنها عبارت است از:

(یکم) جابجایی نسل‌ها:

با گذشت 30 سال از انقلاب اسلامی جامعه ایران نسل اول و دوم انقلاب را با افتخار و احترام مشایعت می‌کند. نسلی که افتخارآفرین دوران مبارزات ستم شاهی بوده است و در شکل‌گیری و بنیانگذاری جمهوری اسلامی بر ویرانه‌های سلطنت 2500 ساله نقش اصلی را داشته است. در 8 سال جنگ تحمیلی شجاعانه و با اقتدار از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی دفاع کرد و در سازندگی، توسعه سیاسی، عدالت‌خواهی نقش‌آفرین بوده است.

بی‌تردید آئین مشایعت و تجلیل از این نسل که روان‌شناسان آنان را «نسل فرمانروا» می‌نامند، خود آموزه‌ای برای نسل آینده است و نسلی که جامعه ایرانی به استقبال آن می‌رود، نسل سوم و چهارم انقلاب است.

نسل جوان، خلاق، آرمانگرا، متخصص و جویای نام نسلی که باید اعتبار و جایگاه و منزلت نسل فرمانروا را پاس بدارد و در عین حال مدیریت کشور را بر پایه دانش و تخصص بر محور گفتمان عدالت و پیشرفت رقم بزند.

(دوم) تغییر آرایش نیروها و بازیگران:

در دهه چهارم در آرایش نیروهای سیاسی و بازیگران تغییرات جدی را مشاهده می‌کنیم.

بازیگران متنوع، متکثر و در عین حال تلاش دارند قواعد بازی را مراعات کنند. از سوی دیگر نهادهای مدنی غیردولتی (N.G.O) تشکل‌های اقشاری به خصوص در حوزه جوانان و زنان بسیار فعال و در صحنه حضور دارند.

بنظر می‌رسد برخی ارثیه‌های نادرست بجای مانده از گذشته چون تخریب، فقدان تساهل و مدارای سیاسی، کوتاه بودن سقف تحمل همدیگر و برخی بداخلاقی‌ها به حاشیه رانده شده و جای خود را به اخلاق، مدارای سیاسی، رفاقت و همدلی و تلاش جمعی برای پیشرفت کشور بدهد.

(سوم) تحکیم و نهادینه شدن امور:

دهه چهارم انقلاب دهه تحکیم و نهادینه شدن ارزشها، باورها و اعتقادات است. در این دهه کمتر شاهد آزمون و خطا در اداره امور خواهیم بود. نهادها، سازمان‌ها و واحدهای اداری با مأموریت‌های شفاف‌تر و پرهیز از تداخل و موازی کار خواهند بود.

به دلیل ایجاد زیرساخت‌های توسعه و آبادانی کشور در دهه‌های گذشته، کشور این امکان را می‌یابد که عمدتاً در حوزه‌ای نرم‌افزاری و علمی سرمایه‌گذاری جدی کند و عرصه‌های تازه‌تری را فرا روی کشور قرار دهد. حکمرانی خوب، دولت الکترونیک و شهروند الکترونیک تنها سه جلوه مهم از تحکیم و نهادینه شدن امور است.

(چهارم) جامعه علمی:

بخش اعظم جوانان، تحصیل‌کرده هستند و از تحصیلات تکمیلی عالیه برخوردارند. این مهم خود الزاماتی را می‌خواهد که نظریه‌پردازی و تئوری‌پردازی در کشور، در حوزه‌های مورد نظر بیش از پیش افزایش می‌یابد.

دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه دو کانون مولد علم و دانش رسالتی تاریخی و جدی برعهده دارند که باید پاسخگوی نیازهای علمی جامعه باشند. در مجموع سطح دانش عمومی جامعه ارتقاء یافته‌تر و شمارگان کتاب‌ها و منشورات علمی و فـرهـنـگـی افـزایـش قابل ملاحظه‌ای خواهد یافت. جامعه کتابخوان، اهل مطالعه و علمی جامعه نیازها و مطالبات آن با جامعه توده‌ای (پوپولیسم) بشدت متفاوت است.

***

اما افزون بر مطالب پیشگفته باید دو مولفه مهم جهانی یعنی «تحولات بین المللی» و «تأثیرگذاری رسانه‌ها» را نیز مورد توجه قرار داد چرا که عصر کنونی را عصر رسانه‌ها، عصر مجازی یا فرا واقعیت که رسانه‌ها رقم می‌زنند، نامیده‌اند. خوب و بد آن است که رسانه‌ها معرفی می‌کند. چرا که رسانه‌ها هم متنوع شده‌اند و هم تأثیرگذارتر ماهواره، اینترنت، وبلاگ، سایت‌های خبری، خبرگزاری‌ها، رسانه‌های مکتوب، دیداری و شنیداری افکار عمومی را سامان می‌دهند و بی‌شک میدان‌دار اصلی همان رسانه‌ها هستند.

از ســـوی دیــگــر شــاهــد دگــرگــونــی قـطــب‌بـنــدی‌هــا و بلوک‌بندی‌های سیاسی در عرصه بین‌الملل هستیم. افزایش واحدهای مستقل در جغرافیایی سیاسی جهان، کاهش قلمرو اقتدار دولت‌ها و کشورها و تمایل به واگذاری بخشی از اختیارات به نهادهای فراملی برای تعمیم صلح و امنیت در جهان، کاهش نقش نهادهای سنتی بین الملل و تأثیرگذاری برخی نهادهای جدید فراملی، برهم خوردن موازنه قدرت در عرصه جهانی و مقولاتی چون پاره فرهنگ‌ها، گفت و گوی ادیان و تمدن‌ها نیز تأثیرگذار در روندهای داخلی هر جامعه‌ای از جمله جامعه ایران است.

4) دهه چهارم و اولویت‌های آن:

با توجه به مختصات و ویژگی‌های پیشگفته فهرستی از موضوعات و اقدامات فراروی کشور و انقلاب قرار دارد که باید به مثابه «آینده‌پژوهی» که امروزه چون یک علم مورد استفاده و بهره‌گیری تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران در جهان قرار گرفته است و آن همانا «عبرت‌آموزی از گذشته، داشتن چـشــم‌انــداز و افــق‌هـای دور دسـت در آیـنـده، شـنـاسـایـی غیرمنتظره‌ها، پیش‌بینی نیازها و آماده شدن برای مقابله با رخدادها و چالش‌های فرارو در آینده» است.

آینده‌پژوهی رویاپردازی و خواب و خیال نیست، علم و هنر تفکر و اندیشه درست و ترسیم نقشه راه برای آینده است. همه بخصوص نخبگان حوزه و دانشگاه و بالاخص مقامات و مسئولان کشوری در نهادها و قوای مختلف وظیفه دارند این مهم را چون رسالتی تاریخی و وظیفه‌ای خطیر برای خود بدانند.

در یک نگاه کلی اگر بخواهیم چک‌لیستی از اهم عناوین و موضوعات دهه آینده را مطرح کنیم به شرح زیر خواهد بود.

(1) ساماندهی اقتصادی کشور:

باید اقتصاد وابسته به نفت و دولت محور را برای همیشه کنار بگذاریم. برای تحقق آن باید اصل 44 قانون اساسی و خصوصی‌سازی بطور جدی و به دور از شعار عملیاتی گردد، انحصار‌ها و رانت‌ها برداشته شود، تورم و گرانی کنترل شود، نظام بانکی و بیمه‌ای و قوانین و مقررات مورد نیاز به سرعت اصلاح گردد. ساختارهای ناکارآمد و موانع از همه مهمتر موانع تولید و سرمایه‌گذاری برطرف گردد و ثروت در کنار عدالت پایه و بنیاد کار قرار گیرد.

بپذیریم به رغم خدماتی که تاکنون شده است کشور از نداشتن دکترین اقتصادی رنج برده است و در هر برهه با تفاسیر سلیقه‌ای و جناحی جریانات سیاسی و دولت‌های برآمده از آنها، گرفتار افراط و تفریط شده‌ایم. در دهه چهارم فرصت آزمون و خطا نداریم. فاصله ما با جهان به سرعت زیاد و زیادتر می‌شود و معنای آن عقب‌ماندگی و در جا زدن خواهد بود. این بشدت با هدف سند چشم‌انداز مغایرت دارد که در پایان برنامه باید قدرت اول اقتصادی در منطقه باشیم.

(2) دکترین فرهنگ و رسانه:

با افسوس فراوان باید گفت که پیام اصلی انقلاب اسلامی که «فرهنگی» بود آنگونه که باید درک نشد. هم اکنون با گذشت 3 دهه از انقلاب کمتر از 5% از کل بودجه و اعتبارات کشور به سرفصل فرهنگ و رسانه اختصاص دارد. این تأسف در شرایطی بیشتر می‌شود که در کارگروه 30 نفره تدوین برنامه پنجم مقامات ارشد نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای چون فرهنگ و ارشاد اسلامی و رسانه ملی حضور نداشته‌اند. با این حال تأکیدات رهبر فرزانه انقلاب اسلامی مبنی بر توجه بایسته به امر فرهنگ، اهتمام شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تدوین پـیـوست فرهنگی کشور، نهادینه شدن اصولی در رئوس سیاست‌های کلی نظام در برنامه 5 ساله پنجم که به تصویب رهبری رسیده است و بالاخره آمادگی و توانایی برخی نهادهای متولی چون رسانه ملی برای تدوین دکترین فرهنگی و رسانه‌ای این امید را فراهم می‌سازد که فرهنگ و رسانه از حاشیه به متن در آید.

افزون بر این تنوع بازیگران و رقیبان رسانه‌ای و ماهواره‌ای که ایمان و اعتقادات جامعه ایمانی و بطور اخص جوانان را نشانه گرفته است ما را بر آن می‌دارد که با اراده جمعی همه نهادها و مقامات مسئول از جمله مجلس شورای اسلامی، دولت، نهادهای مسئول و از جمله مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی انقلاب فرهنگی از حیث تهیه و تصویب اسـنـاد بـالادسـتی، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های کلان، وحـدت‌بـخـشی به امور از طریق کارآمد کردن مجامع و شوراهای ذیربط، تخصیص بودجه و اعتبار ویژه به مقوله فرهنگ ورسانه و بالاخره سرمایه‌گذاری آموزشی و تربیت نیروهای متعهد و متخصص گام‌های عملیاتی برای تدوین دکترین فرهنگی ـ رسانه‌ای کشور برداشته شود.

این کار به قول قدما چون نان شب ضروری است. دهه آینده دهه نقش‌آفرین فرهنگ‌ها و رسانه‌هاست. این را با همه وجودمان باور کنیم.

(3) پالایش فرهنگی و اخلاقی:

انقلاب اسلامی انقلاب در باورها، ارزش‌ها و اعتقادات بوده است. باید نظام دست به یک پالایش بزرگ در عرصه فرهنگ و اخلاق بزند. فضایل اخلاقی چون: تحمل همدیگر، مدارای سیاسی، راستی، درستکاری، صداقت در گفتار و سلامت در عمل، رفاقت و رقابت بجای تخریب و حذف یکدیگر، کسب دانش، عفاف و حجاب، قانون‌گرایی، توسعه فرهنگ کار و تلاش، برنامه‌محوری، شایسته‌سالاری، تقدم منافع جمعی بر منافع فردی و .. همه آحاد جامعه را در برگیرد و از نشانگان مردم ایران در سایه انقلاب اسلامی به شمار آید و رذایل و اخلاق نکوهیده چون مصرف‌گرایی، اسراف و تبذیر، اشرافی‌گری و دنیاطلبی، ارتشاء، بی‌قانونی و... برای همیشه از جامعه ایران رخت بربندد. ما باید میراث تمدنی و فرهنگی ایران اسلامی را با رفتارهای درست که برخاسته از متن فرهنگ و آموزه‌های دینی ماست، به جهانیان بشناسانیم.

(4) نگاه نو به مسائل اجتماعی کشور:

زمـانـی سخن ازHIV یا همان «ایدز» برای مسئولان و بخصوص رسانه‌ها دشوار بود اما وقتی به موقع به آموزش، اطلاع‌رسانی و پییشگیری نپرداختیم، در برابر عمل انجام شده قرار گرفتیم که سهم قابل ملاحظه‌ای از بودجه و امکانات کشور را هم اکنون برای کنترل و جلوگیری از اشاعه ایدز هزینه می‌کنیم.

«پدیده دوجنسیتی‌ها» اگر الان آتش زیر خاکستر است، در آینده معضل بزرگی برای کشور خواهد بود و باید مسئولان با همت ویژه‌ای به حل این پدیده رو به گسترش بپردازند. اشاعه این معضل اجتماعی هم اکنون به گونه‌ای است که برخی نهادهای خدماتی و اجتماعی با پرداخت وام‌هـای میلیونی تلاش دارند بخشی از مشکلات این مبتلایان را حل کنند. «ازدواج جوانان» و بالا رفتن سن ازدواج که تهدیدی اخلاقی و امنیتی برای کشور به حساب می‌آید. «بیمه و تأمین اجتماعی» که باید بخش اعظم آن را از دوش مردم برداشت چرا که در دهه آینده جامعه کشور میانسال‌تر و سالخورده‌تر می‌شوند و نیاز به بهداشت و بیمه بیشتری دارند. باید در این زمینه به شاخص کشورهای توسعه یافته‌تر را که کمتر از 10% هزینه بر عهده مردم و مابقی برعهده دولت است، برسیم. گفتنی است هم اکنون بیش از 70% هزینه‌های سلامت و بهداشت برعهده مردم است. «گـردشـگـری»، «تـوریـسـم»، «هـمگرایی پاره‌فرهنگ‌ها با فرهنگ رسمی»، «عدالت جنسیتی»، «اشتغال» و ... محتاج به بازنگری و نگاهی نو به مقولات اجتماعی کشور است.

(5) انفتاح فضای سیاسی- اجتماعی:

باید دهه آینده کشور از نظر رفاه اجتماعی و امنیت و آرامش، در حد قابل قبول در مقایسه با کشورهای توسعه یافته باشد. دیدگاه‌های انقباضی در اداره کشور به حاشیه رانده شود. رسانه‌ها، مطبوعات، نشریات متنوع و متکثر که نظام جمهوری اسلامی را قبول دارند، گسترش یابند. احزاب و تشکل‌های سیاسی، حرفه‌ای، کارآمد و تأثیرگذار شکل گیرند. از تنش‌ها و افراطی‌گری نشانی نباشد. حقوق خصوص و شهروندی از احترام و منزلت ویژه‌ای برخوردار باشد. دهه چهارم باید دهه کوچک شدن دولت و بزرگ و نیرومند شدن نهادهای مدنی و توسعه و بسط آزادی‌ها باشد.

در فضای عمومی جامعه، شور و نشاط و شادی با رعایت حریم‌ها گسترش یابد. اوقات فراغت و تفریحات سالم جایگاه خود را احراز کند. این تغییرات لازمه جامعه جوان است. اگر مدیران و تصمیم‌گیران با برنامه‌ریزی به موقع اقدام نکنند، این فرصت تبدیل به تهدید خواهد شد و در آن تردید نباید کرد. چندصدایی یا آزاداندیشی باید در همه حوزه‌ها و عرصه‌ها رایج و عمومیت یابد و تزاحم دولت به حداقل برسد.

(6) عملیاتی شدن سند چشم‌انداز:

سند چشم‌انداز که مورد اجماع همه نحله‌ها و گرایش‌های سیاسی است و به تصویب رهبری معظم انقلاب اسلامی رسیده است به مثابه «دکترین اداره کشور» است. سند تابلوی راهنمای کشور است. همه گرایش‌ها، همه قوای کشور و همه جریانات سیاسی موظف و مکلفند برای تحقق اهداف سند از جمله «تهدیدزدایی‌ها و تبدیل چالش‌ها به فرصت‌ها و تبدیل جمهوری اسلامی به قدرت اول منطقه» با همه توان سند چشم‌اندازی «نقشه راه کشور» بدانند و خود را موظف به اجرای مفاد آن نمایند. با کمال تأسف برخی تفسیرهای ناروا و سلیقه‌ای سند افتخار آینده کشور را خدشه‌دار کرده‌اند. بر این اسـاس عـمـلـیـاتی شدن مفاد، اهداف و سیاست‌های سند چشم‌انداز را همه بخصوص مقامات و مسئولان کشور به عنوان یک فریضه دینی برای خود قرار دهند و هرگونه تخلف از آن را مستوجب عقوبت بدانند. اگر همه بخصوص مسئولان به این باور برسیم از هم اکنون باید باور کنیم قدرت اول منطقه هستیم.

(7) کارآمد سازی نهادها:

اگر برخی اهداف انقلاب اسلامی به ثمر ننشسته است ناشی از ناکارامدی نهادها و دستگاه‌های اداری کشور است. سیستم بورکراسی دیوان سالار که فاقد نگاه مشتری‌مداری و رعایت حقوق شهروندی است همچنان استیلای خود را بر نظام اداری حفظ کرده است و بشدت در برابر تغییرات و نوآوری‌ها مقاومت می‌کند. فرآیند تهیه و تصویب برخی لوایح و طرح‌ها چند دهه به درازا می‌کشد، قوانین و مقررات منسوخ و ناکارآمد قفلی بر دست و پای نظام اداری است، هنوز آئین دادرسی کشور برابر قانون سال 1331 داوری می‌شود و شهرداری‌های ما برای تمسک به برخی قوانین به دهه قبل از 1340 رجوع می‌کنند.

تمرکززدایی، تفویض اختیارات، ادغام دستگاه‌های موازی، کوچک‌سازی دولت، برون‌سپاری کارهای دولتی به بخش خصوصی، اعمال نظارت و سیاست‌گذاری درست و قاطع از ســوی دولــت، بـازنـگـری در قـوانـیـن و مـقـررات، رعـایـت شایسته‌سالاری در عزل و نصب‌ها، برخورد قاطع با ارتشاء و رابطه‌بازی و بالاخره تربیت و آموزش مدیران و کارکنان متعهد از جمله سازوکارهای نیل به کارآمدی است. بی شک نظام اداری کنونی با فلسفه وجودی انقلاب اسلامی نسبت بس دوری دارد.

(8) نظریه‌پردازی:

انقلاب اسلامی در عرصه داخل و خارج بطور مستمر نیاز به تئوری‌سازی و نظریه‌پردازی دارد. روشن کردن لایه‌ها و زوایای دیگری از نظام ولایت فقیه و پاسخگویی به پرسشهای محتمل در این خصوص، تفاوت‌ها و مزایای مردم‌سالاری دینی در برابر دمکراسی لیبرال، سکولاریسم و تهدیدهای آن در برابر حکومت دینی، نظام اقتصاد اسلامی، سیاست اسلامی و بسیاری از این قبیل پرسش‌ها و سوالات محتاج پاسخ‌های روشن و مستدل است. نظام ولایت فقیه و تحزب خود سالیانه زیادی است که پاره‌ای از پرسش‌های بدون پاسخ را با خود حمل می‌کند. فقه سنتی و پویا، احکام اولیه و ثانویه، مسائل مستحدثه و الزامات آن، ابعاد حکومتی دینی، نقش را‡ی مردم در مقبولیت و مشروعیت نظام اسلامی و حاکمان آن، معاملات، بهره‌های بانکی، وام‌ها، قرض‌الحسنه‌ها، شادی و تفریح، بازی‌ها و احکام آنها، حجاب و انوع آن، شرایط زمان و مکان و متقضیات زمانه و احکام دینی و تکلیف مقلدان و مومنان و ده‌ها پرسش از این دست هنوز برخی در ابتدای راه و برخی به عنوان منطقه ورود ممنوع در اذهان و افکار عمومی مانده است. حقوق بشر، صلح و دمکراسی، دینداری و نسبت آن با دنیا هم نیاز به تئوری‌پردازی و نظریه‌پردازی حوزه و دانشگاه دارد. دهه چهارم باید همه شبهات و پرسشهای دینی و اعتقادی و نیز ابهامات حکومتی و اداره کشور به صورت شفاف و مستدل پاسخگویی شده باشد تا نظام بالنده‌تر، پویاتر، کارآمدتر بتواند به اهداف خود دست یابد.

(9) تدوین نقشه جامع علمی کشور:

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مدتهاست که از تهیه نقشه جامع علمی کشور که از مطالبات رهبری است سخن می‌گوید اما هنوز آثاری از آن مکشوف نیست. نقشه جامع علمی باید برنامه‌ها و سیاست‌های کشور را در حوزه آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت، آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی وعلم و فناوری کشور را متکفل باشند. روشها، آموزش‌ها، شیوه‌ها و محتوا‌ها و متون را مدنظر قرار دهد.

این نقشه باید برای کادرسازی و حفظ و نگهداری از نخبگان به عنوان سرمایه اجتماعی طرح و برنامه ارائه کند. تربیت نیروی متعهد و کاردان برای اداره کشور یک ضرورت انکارناپذیر است. قطب‌های علمی و دانشگاهی باید براساس توانمندی و اصل تقسیم کار دسته‌بندی و مأموریت‌ها و انتظارات به آنها ابـلاغ شـود. نظام آموزش عالی باید در کشورهای دیگر ظرفیت‌هایی را برای کار دانشگاهی فراهم نماید و نظام آموزشی را دگرگونی بنیادی دهد.

(10) سند راهبردی دیپلماسی کشور:

باید سیاست‌ها و اهداف دیپلماسی کشور بازنگری شود. کاهش تنش‌ها، به حداقل رساندن مخالفان و دشمنان، افزایش ائتلاف دوستان در عرصه بین‌الملل باید پایه کار قرار گیرد. خط مشی و راهبرد سیاست خارجی کشور باید حضور موثر و بـهـره‌گیری از ظرفیت‌ها و مجامع جهانی منطقه‌ای باشد. سیاست‌های پرهزینه به فوریت خاتمه داده شود. درعین حال سازوکار‌های دفاع مقتدرانه و با صلابت از منافع و امنیت ملی کشور تدوین گردد. نباید ارتباط با کشورهای ضعیف و فقیر و غیرتأثیرگذار در عرصه جهانی در اولویت سیاست خارجی ما بـاشـد. تـنـویر افکار عمومی درباره سیاست‌ها و برنامه‌های جـمـهـوری اسـلامـی از جمله چرایی مقابله با سیاست‌های استکباری آمریکا و نیز عدم رسمیت رژیم اشغالگر قدس نیاز به رایزنی، دیدارها، منشورات و تلاش‌های بایسته بین‌المللی دارد. افزون بر این باید جنبه شعارگرایی دیپلماسی کاهش یابد و از رفت و آمدها در عرصه جهانی منافع مشخص نصیب کشور گردد.

انتصاب سفیران و مدیران متعهد، باسواد، مجرب و کارآمد در اولویت باشد. پیداکردن مخاطبان و بازار جدید، تعامل و ارتباط با آنان باید مورد توجه قرار گیرد. تشکیل برخی نهادهای غیر دولتی و موسسات راهبردی - مطالعاتی در حوزه روابط خـارجـی یـک ضـرورت اسـت کـه تـاکـنون بدان دسترسی نداشته‌ایم.

***

سخن در این زمینه دامنه‌ای بس بلند دارد و باید در مجالی گسترده‌تر بدان پرداخت. آنچه آمد فهرستی از بایسته‌ها و اولویت‌های برنامه‌ای و اقدامی کشور در دهه چهارم انقلاب بود. امید که مورد قبول و توجه قرار گیرد.

دکتر علی دارابی


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: