روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
دوشنبه 30 مرداد 1396 / 28 ذی القعدة 1438 / a 21 Aug 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 88
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
سه شنبه 27 اسفند 1387 - ساعت 15:05
شماره خبر: 100901652126
طالبان؛ظهوري دوباره
افغانستان طی ماه‌های گذشته شاهد رشد حملات طالبان و تشدید اقدامات هماهنگ این گروه در مناطق مختلف این کشور بوده است.

شبه‌نظامیان طالبان طی سال 2007 میلادی به شکلی فزاینده به انجام حملات علیه نیروهای دولتی افغانستان و واحدهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)‌ در مراکز جمعیتی و مناطق حومه‌ای شهرها روی آوردند.

رشد حملات به قدری محسوس بوده که موجبات نگرانی مقامات آمریکایی را فراهم آورده است تا آنجا که رابرت نیومن، سفیر ایالات‌متحده در افغانستان طی ماه ژوئن سال گذشته میلادی اذعان کرد دولت کابل و حامیان غربی‌اش برای اولین بار پس از ساقط شدن حاکمیت طالبان در سال 2001 میلادی برای حفظ کنترل خود بر مناطق جنوبی افغانستان با مشکل مواجه شده‌‌اند.

امروز عوامل طالبان در عمل کنترل تمامی مناطق جنوبی و شرقی افغانستان و براساس پاره‌ای گمانه‌زنی‌ها کنترل همه مناطق کشور به جز شهرهای بزرگ را در اختیار دارند و نفوذ حاکمیت مرکزی به شهرهای بزرگ محدود شده است. مسیرهای مواصلاتی روزها به کنترل نیروهای ارتش افغانستان و واحدهای ناتو درمی‌آید و شب‌ها با عقب‌نشینی آنها به پایگاه‌هایشان به جولانگاه طالبان تبدیل می‌شود.

آغاز ماجرا

تهدید نظامیان طالبان زمانی نمود یافت و برجسته شد که مدارس افغانستان زمستان سال گذشته میلادی به شکلی سازمان یافته در مناطق روستایی و پاره‌ای موارد حتی در شهرها به آتش کشیده شد و روند کشتار هواداران دولت مرکزی افغانستان و کسانی که با نیروهای ناتو همکاری می‌کردند به طور بی‌سابقه رو به افزایش گذاشت.

طالبان برای ایجاد ناامنی، راهکاری ساده را برگزیده بود. داوطلبان خدمت در نیروی پلیس ‌و ارتش نوپای افغانستان شناسایی شده و به قتل می‌رسیدند، صدها مدرسه به ویژه در استان‌های جنوبی به آتش کشیده شد و تعداد حملات علیه واحدهای ناتو به شکلی غیرقابل انکار رو به افزایش گذاشت.

مقامات ناتو کم‌کم ناچار شدند به این واقعیت‌ها که حملات طالبان افزایش یافته و اقدامات انتحاری در سال گذشته 4 برابر شده است، اذعان کنند. کار تا بدان جا بالا گرفت که سرتیپ مایکل مپلز، مدیر آژانس دفاعی آمریکا فوریه سال گذشته میلادی اعلام کرد طالبان توانسته برای اولین بار پس از ساقط شدن حاکمیت این گروه بر افغانستان در سال 2001 روند فعالیت دولت در استان‌های جنوبی و شرقی این کشور را مختل کند.

غربی‌ها نه‌تنها از بابت افزایش حملات، که به واسطه پیچیده‌تر شدن شیوه‌هایی که طالبان برای مقابله با نیروهای دولتی افغانستان و یگان‌های خارجی مستقر در این کشور به کار می‌گیرند، احساس نگرانی می‌کنند. اواسط ماه می بود که نیروهای آمریکایی «عملیات یورش کوهستانی» را با هدف ریشه‌کن کردن حضور طالبان در مناطق جنوبی این کشور به مرحله اجرا درآوردند که البته دستاورد چندانی در بر نداشت.

آنچنان که بسیاری از مقامات غربی می‌گویند شبه‌نظامیان طالبان در الگوبرداری از شورشیان عراق و بکارگیری شیوه‌های آنان بسیار موفق عمل کرده‌اند. آنها در استفاده از مواد منفجره پیشرفته تبحر خاصی یافته‌اند، به ترور هدفمند مقامات دولتی و سیاستمداران افغان روی آورده‌اند و افغان‌هایی که با نیروهای خارجی مستقر در این کشور همکاری می‌کنند به مراتب بیشتر از هر زمانی در گذشته هدف قرار می‌گیرند.

اولین موج از حملات انتحاری از حدود یک‌سال و نیم قبل آغاز شد. به اعتقاد کارشناسان نظامی فرانسوی مستقر در افغانستان، به نظر نوعی تبادل تجارب بین شورشیان عراقی و نیروهای طالبان شکل گرفته است. در سطوح تاکتیکی نیروهای طالبان برخلاف گذشته که در گروه‌های 100 تا 400 نفری و با سلاح‌های ساده و سبک دست به عملیات می‌زدند، طی چند ماه اخیر با کاستن از نیروهای عامل در حملات به استفاده از سلاح‌های پیشرفته و تاکتیک‌های نظامی جدید روی آورده‌اند.

یکی از مقامات نظامی فرانسوی مستقر در افغانستان اخیرا به روزنامه لوموند گفته بود عملیات کمین واحدهای طالبان بهتر شده، آنان عادت‌های نیروهای غرب را شناسایی کرده‌اند، به واسطه سال‌ها جنگ، کارآزموده و ورزیده‌تر شده‌اند و زرادخانه قابل توجهی از سلاح‌های عمدتاً غربی از جمله موشک‌های استینگر بر جای مانده از دوران مبارزه با نیروهای ارتش سرخ در اختیار دارند.

افغانستان، عرصه منازعه منطقه‌ای

اگر تا پیش از این آمریکایی‌ها مدعی همکاری واحد اطلاعاتی ارتش پاکستان موسوم به ISI با طالبان بودند، از حدود یک‌سال قبل حامد کرزای، رئیس‌جمهور افغانستان هم به جمع آنانی پیوست که این ادعا را مطرح می‌کردند. او در این مدت بارها از حمایت پنهان پاکستان از طالبان انتقاد کرده و حتی در یک مورد پاکستان را به رویارویی نظامی در صورت ادامه این روند تهدید کرد.

مقامات آمریکایی طی یک‌سال گذشته به دفعات نارضایتی خود از سطح همکاری پاکستان در جنگ علیه طالبان و عناصر القاعده در افغانستان را ابراز داشته‌اند. پاکستانی‌ها می‌گویند هر آنچه در توان دارند برای سرکوب طالبان و القاعده در مناطق مرزی بی‌قانون شرق این کشور به خدمت گرفته‌اند اما تردید‌ها در مورد حمایتISI از طالبان و القاعده که در شکل‌گیری‌شان نقش داشت هنوز به قوت خود باقی است.

به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، منازعات کنونی افغانستان در واقع نمود منازعات قدرت‌های منطقه‌ای و به ویژه تلاش‌های پاکستان برای امتیازگیری از آمریکاست.

شاید این دیدگاه درست باشد. کمتر از یک سال قبل بود که حمید گل، رئیس پیشین ISI تصریح کرد آنچه اکنون در افغانستان در حال وقوع است صرفا قسمت قابل رویت کوه یخ [بخش کوچکی از واقعیت‌های پشت پرده] است. او همچنین پیش‌بینی کرد در سال 2009 وضعیت افغانستان رو به وخامت گذاشته و ناآرامی‌های این کشور تشدید شود.

حمید گل به آسیاتایمز گفت: روس‌ها از سیاست‌های آمریکا ناخرسند هستند، ایرانی‌ها دشمن منافع غربی‌هایند و پاکستان دیگر در موقعیتی نیست که بتواند مطیع بی‌چون و چرای مطالبات آمریکایی‌ها باشد. او افزود: در چنین شرایطی تنها انتظاری که می‌توان داشت، رشد ناآرامی‌ها در افغانستان است.

ناتو اکنون به وضوح از همکاری ناچیز پاکستان برای سرکوب طالبان و اقدامات ناکافی ارتش این کشور در جهت جلوگیری از فعالیت این گروه در بلوچستان پاکستان ابراز نارضایتی می‌کند. ارتش پاکستان در ایالت سرحدات‌شمالی برای پاکسازی بقایای القاعده و طالبان متحمل تلفات سنگینی شده بی‌آن‌که به دستاوردهای قابل توجهی دست پیدا کند.

نسخه افغان طرح افزایش نیرو

دولت جورج بوش، رئیس‌جمهور پیشین ایالات‌متحده اواسط سال گذشته میلادی از طرح خود برای اعزام 30 هزار نیروی تازه‌نفس به افغانستان و تکرار طرح افزایش نیرو در عراق که به ادعای واشنگتن به کاهش ناامنی این کشور کمک شایان توجهی کرد، پرده برداشت.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا نیز از همان نخستین روزهای آغاز مبارزات انتخاباتی‌اش اعلام کرد در صورت راهیابی به کاخ‌سفید قصد دارد افغانستان را به اولویت اصلی در مبارزه با تروریسم تبدیل کرده و امکانات بیشتری را به ریشه‌کن کردن طالبان و القاعده در این کشور اختصاص دهد.

سرلشکر دیوید پترائوس، مقام ارشد نظامی آمریکا در مناطق شمال آفریقا، خاورمیانه و آسیای‌میانه که مبتکر و مجری طرح افزایش نیرو در عراق بود با الگوبرداری از این طرح به دنبال اعزام 30 هزار نیروی تازه‌نفس به افغانستان، تشکیل نسخه بومی‌شده شوراهای بیداری عراق در افغانستان با به خدمت گرفتن مجاهدان سابق و تفرقه‌افکنی در صفوف طالبان با پیشنهاد طرح‌هایی چون مصالحه با اعضای میانه‌رو این گروه است.

همزمان ارتش آمریکا بر حملات خود در افغانستان افزوده است. طی 2 ماه آخر سال 2008 درحدود 340 حمله هوایی در افغانستان انجام شد که 4 برابر تعداد حملات هوایی ارتش آمریکا در عراق طی همین دوره زمانی بود. این حملات دستاوردهای متناقضی داشته‌ و اگرچه به افزایش فشار بر نیروهای طالبان منجر شده است اما همزمان به دلیل بالا بردن تلفات غیرنظامیان افغان، خشم آنها را علیه نیروهای خارجی برانگیخته‌اند.

در چنین شرایطی آمریکایی‌ها اذعان دارند این اقدامات به تنهایی نمی‌تواند پا گرفتن دوباره طالبان را متوقف کند. رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا و تنها وزیری که از کابینه بوش به دولت اوباما راه یافت، در حاشیه نشست غیررسمی ماه گذشته وزرای دفاع ناتو در کراکف لهستان از تغییر استراتژی آمریکا در افغانستان و تمرکز به بازسازی اقتصاد این کشور به عنوان ابزاری برای مقابله با طالبان خبر داد.

پروژه عبور از کرزای

هرچند مقامات آمریکایی طی2 سال گذشته بارها از فساد شایع در دولت افغانستان و ناکارآمدی دولت کرزای انتقاد کرده بودند و این 2 عامل را در بالا گرفتن ناخرسندی مردم این کشور از حضور نیروهای خارجی دخیل می‌دانستند اما جمع‌بندی مواضع آنها طی سال گذشته موید این واقعیت است که واشنگتن پروژه عبور از کرزای را در دستورکار خود قرار داده است.

با این حال مشکلات دستگاه دولتی افغانستان جدی‌تر از آن است که با رفتن کرزای حل شود. در انتخابات پارلمانی سال 2005 میلادی اکثر نامزدهایی که به پیروزی رسیدند از کمک‌های مالی جنگ‌سالاران افغان که جملگی دستی در قاچاق مواد مخدر دارند، بهره می‌برند. این بدان معناست که اکثر نمایندگان پارلمان افغانستان به شکلی وامدار جنگ‌سالاران هستند.

به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران منازعات کنونی افغانستان در واقع نمود منازعات قدرت‌های منطقه‌ای و به ویژه تلاش‌های پاکستان برای کسب امتیاز از آمریکا به شمار می‌آید

هر چند غربی‌ها ادعا دارند که علت اصلی بازگشت طالبان و احیای دوباره قدرت آنها موفقیت در همراه کردن مردم چه با ارعاب و تهدید و چه با فراهم آوردن زمینه شکوفایی تجارت موادمخدر بوده که منافعش به زارعان فقیر افغان هم می‌رسد اما نکته‌ای که غربی‌ها معمولا فراموش می‌کنند این است که دولت کرزای عملا در خارج از کابل پایتخت هیچ حضوری ندارد و با توجه به حملات پیاپی ماه‌های اخیر طالبان در داخل پایتخت، مردم این شهر هم دیگر اعتماد چندانی به توانمندی‌های دولت مرکزی ندارند.

وقتی در یکی از روزهای پایانی ماه‌ می یکی از نفربرهای نظامی آمریکا از کنترل خارج شد و به تعدادی از رهگذران برخورد کرد مردم اقدام به سنگ‌پرانی به سوی کاروانی کردند که خودروی عامل حادثه از آن جدا شده بود. در ادامه موجی از ناآرامی و غارت اموال فروشگاه‌ها در شهر شکل گرفت که ارتش و پلیس افغانستان با حمایت نیروهای ناتو به سختی توانستند از عهده مهارش برآیند.

ساکنان کابل که اکثرشان تاجیک هستند از به حاشیه رانده شدن سیاستمداران برجسته تاجیک چون محمد فهیم، یونس قانونی و عبدالله عبدالله ناخشنود هستند. 30درصد کل جمعیت کنونی افغانستان تاجیک است و ائتلاف شمال که نقشی به‌سزا در جلوگیری از تسلط طالبان بر سراسر افغانستان در دهه 90 داشت بیشتر از جنگجویان تاجیک تشکیل شده بود. نارضایتی تاجیک‌ها را باید مقدمه‌ای بر افزایش مقاومت در برابر دولت مرکزی و نیروهای خارجی تلقی کرد.

مدارا با قاچاقچی‌ها

نیروهای ناتو همیشه از بابت بستن چشمان خود به روی تجارت مواد مخدر در افغانستان با انتقادات بین‌المللی مواجه بوده‌اند. بدتر آن که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، بخش اعظم منابع مالی طالبان از قاچاق مواد افیونی تامین می‌شود و این گروه مهم‌ترین ذی‌نفع این تجارت کثیف است.

افغانستان به تنهایی 90 درصد تریاک و هروئین دنیا را تولید می‌کند. اهمیت مواد مخدر برای طالبان به حدی است که به گفته طلعت بیک مصادیق‌اف، مدیر منطقه‌ای سازمان ملل در افغانستان بخش اعظم نیروهای طالبان نه معتقدان واقعی و نه جهادی‌های دین‌باور بلکه بی‌کسانی هستند که به طالبان پیوسته‌اند تا از این طریق شکم زن و بچه‌شان را سیر نگاه دارند.

به هر حال چه نیروهای طالبان انگیزه‌های اعتقادی داشته باشند و چه به شوق کسب سهمی از درآمد هنگفت این گروه از مشارکت در قاچاق مواد مخدر به صفوف آنان پیوسته باشند اکنون مقامات طالبان ادعا دارند بخش اعظم جنوب افغانستان در کنترل این گروه است.

براساس پاره‌ای برآوردهای سازمان ملل درآمد طالبان از محل مشارکت در تجارت مواد افیونی به حدود 100 میلیون دلار در سال بالغ می‌شود. این مبلغ با توجه به این که غربی‌ها مجموع نیروهای طالبان را بین 15 تا 20 هزار نفر برآورد می‌کنند رقم کلانی است.با این وجود اعضای ناتو که در افغانستان نیرو دارند وقتی پای مبارزه با قاچاق مواد مخدر به میان می‌آید با چراغ خاموش حرکت می‌کنند و رغبتی به اقدام در این زمینه نشان نمی‌دهند. به همین دلیل نشست‌های پیاپی وزارت دفاع ناتو در سال 2008 برای تدوین استراتژی جامع مبارزه با قاچاق مواد مخدر در افغانستان بی‌نتیجه پایان یافت.

در چنین شرایطی باید منتظر فرا رسیدن روزهایی سخت‌تر برای ناتو و دولت مرکزی افغانستان در ماه‌های باقیمانده سال 2009 میلادی بود. انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان در حالی امسال برگزار می‌شود که ایمن الظواهری، مرد شماره 2 القاعده ژوئن سال قبل مردم افغانستان را به قیام علیه اشغالگران این کشور فرا خوانده بود.

او به درستی پیش‌بینی کرد غربی‌ها در سال2009 روزهای پر از آتش و خون را در افغانستان تجربه خواهند کرد.

طالبان چه کسانی هستند ؟

در 10 اکتبر سال 1994 میلادی در اوج جنگ‌های داخلی افغانستان گروهی وارد منطقه سپین‌بولدک ولایت قندهار در جنوب افغانستان شدند و نام خود را «تحریک اسلامی‌طلبای کرام» نهادند. در میان رهبران طالبان، اعرابی وهابی از عربستان سعودی وجود دارد. حمایت‌های مکرر و پنهان عربستان سعودی و آمریکا از طالبان ادامه داشت و آنها با شعار جهاد با شرک و کفر و این که هر کس کشته شود به بهشت خواهد رفت بزودی پیروان زیادی از افغانستان و پاکستان پیدا کردند.

طالبان بزودی مناطقی در جنوب افغانستان را که زیر تسلط دولت مجاهدین به رهبری برهان‌الدین ربانی بود اشغال نمودند آنها یک ماه و دو روز پس از اعلام موجودیت ولایت قندهار چهارمین ولایت مهم افغانستان را تصرف کردند. طالبان به پیشروی‌های خود ادامه می‌دادند و تعدادی از ولایات را بدون جنگ یکی پس از دیگری را اشغال می‌کردند که به ترتیب ولایات میدان وردک، لوگر، خوست، هرات، جلال آباد و کابل رابا اندک درگیری‌هایی تا 26 سپتامبر 1996 به تصرف خود در آوردند.

طالبان 26 سپتامبر‌1996 کابل پایتخت افغانستان را تصرف کردند. آنان به محض ورود دکترمحمد نجیب‌الله احمدزی، رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان و برادرش شاهپور احمد زی را کشتند و جنازه‌هایشان‌ را در چهارراه آریانا در نزدیکی ارگ ریاست‌جمهوری افغانستان به نمایش گذاشتند. سپس بتدریج سه چهارم خاک افغانستان را متصرف شدند.

طالبان سپس نام حکومت خود را امارت اسلامی ‌افغانستان گذاشتند و تشکیلات خود را از طریق رادیو افغانستان اعلان نمودند. کشورهای پاکستان، امارات عربی متحده و عربستان سعودی تنها 3کشوری بودند که طالبان را به رسمیت شناختند.

رضا سادات


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: