روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
سه شنبه 05 ارديبهشت 1396 / 28 رجب 1438 / a 25 Apr 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 88
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
سه شنبه 27 اسفند 1387 - ساعت 15:03
شماره خبر: 100901658239
آمد بهار خرم و آمد رسول يار
بسیاری از ما همه ساله چند ساعت یا حتی چند روز مانده به آغاز سال جدید در کنار کارها و مشغله‌های فراوانی که در پایان سال داریم در این فکر نیز هستیم که امسال چه پیام خاصی را برای تبریک سال جدید و نوروز برای دوستان و آشنایان خود از طریق نامه‌، تماس تلفنی یا پیامک ارسال کنیم‌. هنگامی ‌هم که سال نو به اصطلاح تحویل می‌شود سیل تماس‌های تبریک و پیامک‌های مختلف است که ایرانیان برای یکدیگر ارسال می‌کنند؛ یا حتی بسیاری از ادارات و شرکت‌های بزرگ نیز زمانی که کارت‌پستال یا سررسیدی را برای سال جدید در نظر می‌گیرند قطعا یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هایشان انتخاب متنی مناسب است که با موضوع بهار یا نوروز و سال جدید در روی کارت یا سررسید و تقویمشان چاپ کنند.

جهان پیرامون و در راس آن طبیعت به عنوان سرچشمه زیبایی‌ها در طول تاریخ از آغاز تا اکنون همواره یکی از منابع اصلی هنرمندان و شاعران برای خلق آثار ماندگار بوده است.

در این میان شعر و شاعران در به تصویر کشیدن زیبایی‌های جهان و کشف لحظه‌های ناب در زندگی انسان‌ها نقشی مهم و پررنگ داشته‌اند؛ اما بهار و آغاز سال جدید در تماشا و آثار شاعران و هنرمندان از دوزاویه بیشتر مورد توجه قرار گرفته است؛ اول دگرگونی و تحولی که بهار با خود در طبیعت‌، جهان پیرامون و زندگی موجودات زنده ایجاد می‌کند و دوم عناصر زیبایی‌شناسانه این رویداد بزرگ است که به شیوه‌ها و شکل‌های مختلف در آثار شاعران و هنرمندان توصیف و نمایان شده است‌.

رستاخیز طبیعت و تعالی انسان

دکتر محمدرضا شفیعی‌کدکنی در کتاب ارزشمند <موسیقی شعر> هنگامی‌که می‌خواهد شعر را تعریف کند پس از مقدمه چینی‌های فراوان در نهایت به این تعبیر می‌رسد که: شعر رستاخیز کلمات است؛ همه ما این عبارت و تعریف را به گونه‌ای دیگر برای بهار و نوروز نیزبه کار می‌بریم و معتقدیم که: بهار رستاخیز طبیعت است و سبزی و شکوفایی طبیعت در بهار‌، تحولی شگرف را برای روح و جسم آدمیان نوید می‌دهد و به همراه دارد.

بسیاری از شاعران بزرگ ایران با توجه به همین نکته و با شعر رستاخیز کلمات به استقبال بهار رستاخیز طبیعت رفته‌اند و جان را در معرض نوازش باد بهاری قرار داده‌اند.

این بهار نو ز بعد برگ ریز

هست برهان بر وجود رستخیز

این بیت از حضرت مولانا به شکلی دقیق به همین مساله اشاره دارد یعنی شاعر بهار را یکی از آیات قدرت پروردگار و نشانه روز رستاخیز می‌داند‌.

در بهاران کی شود سر سبزسنگ؟

خاک شو تا گل برآیی رنگ رنگ

سال‌ها تو سنگ بودی دلخراش

آزمون را یک زمانی خاک باش

حضرت مولانا در این دو بیت هم مانند دیگر مثنوی‌هایش برای بیان مفهوم و منظورش از یک تمثیل بهره می‌برد و می‌گوید همان‌طور که در بهار که فصل رویش و شکفتن است سنگ سخت‌، سبز نمی‌شود جان و دل تو نیز اگر مانند سنگ‌، سیاه باشد دچار دگرگونی و تحول معنوی نخواهد شد.

این نوع نگاه را حضرت حافظ هم به گونه‌ای دیگر مطرح می‌کند:

نوبهار است در آن کوش که خوشدل باشی

که بسی گل بدمد باز و تو در گل باشی

یا این بیت از صائب تبریزی است:

بیا تازه کن ایمان به نوبهار امروز

که شد قیامت موعود آشکار امروز

در این دست اشعار‌، بهار نه تنها به معنای دگرگونی و تحول طبیعت در نظر گرفته شده است بلکه شاعر بهار را فرصتی برای ایجاد یک تحول درونی و تعالی روح و جان انسان مطرح می‌کند‌. آنچه که در دعای معروف تحویل سال «یا مقلب القلوب» نیز به چشم می‌آید.

به بیان دیگر مفاهیم و مضامین ارزشمندی که در دعای تحویل سال نهفته است‌، در این نوع از اشعار و سروده‌های شاعران بخوبی نمایان شده است؛ شاعرانی که چه در توصیف زیبایی‌های بهار، شعر سروده‌اند و چه به جنبه‌های تمثیلی تحول طبیعت پرداخته اند و آن‌ را بهانه‌ای برای شناخت بهتر خداوند و روز رستاخیز قرار داده‌اند.

سعدی هم در همین رابطه بهار را بزرگترین نشانه و آیه خداوند می‌داند و معتقد است اگر کسی امروز و در بهار ، عظمت و بزرگی خداوند را درنیابد بعید است که در زمان دیگری بتواند نشانه‌ای نمایان‌تر از این بیابد:

بامدادان که تفاوت نکند لیل و نهار

خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار

هرکه امروز نبیند اثر قدرت او

غالب آن است که فرداش نبیند دیدار

توصیف و تشبیه زیبایی‌های بهار

ژراردونروال نظریه‌پرداز و فیلسوف فرانسوی می‌گوید: آن‌که برای نخستین بار روی خوب را به گل تشبیه کرد، شاعر است و دیگران مقلد او :

به بوستان ملوکان هزار گشتم بیش

گل شکفته به رخساران تو ماند

دو چشم آهو‌، دو نرگس شکفته به بار

درست و راست بدان چشمکان تو ماند

بسیاری از شاعران با آمدن بهار و سبز شدن طبیعت آثارشان مانند همین بیت‌هایی که از دقیقی مثال زده شد سرشار از انرژی و تصویر می‌شود یا این بیت از انوری که می‌گوید :

باز این چه جوانی و جمال است جهان را

و این حال که نو گشت زمین را و زمان را

بهار برای اکثر شاعران فصل عاشقانهای است و معشوق و یار در اکثر اشعار بهاری حضور پررنگی دارند:

آمد بهار خرم و آمد رسول یار

مستیم و عاشقیم و خماریم و بیقرار

این بیت از مولانا را می‌توان مانیفست توصیف زیبایی‌های بهار در شعر فارسی دانست، شعری که بسیار تاویل‌پذیر است و هم مفهوم معنوی و عرفانی آن قابل توجه است و هم انرژی که از کنار هم قرار گرفتن ترکیب‌های مست بودن‌ و خمار بودن و عاشق بودن‌ و بیقرار بودن به دست می‌آید کاملا حس و حال زندگی و جاری بودن را به انسان القا می‌کند.

یکی دیگر از ویژگی‌های بهار که در شعر شاعران نمود پیدا کرده است نوعی فراموشی و غفلت از گذر عمر و روزگار است، البته نه به مفهوم منفی آن بلکه به مفهوم زندگی در لحظه و آبتنی کردن در حوضچه اکنون :

بر چهره گل نسیم نوروز خوش است

بر طرف چمن روی دل افروز خوش است

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست

خوش باش و مگو ز دی که امروزخوش است (خیام)‌

یا:

امروز روز شادی و امسال‌، سال گل

نیکوست حال ما که نکو باد حال گل (مولانا)‌

در پایان می‌توان گفت توصیف بهار و طبیعت و استفاده از عناصر زیبایی‌شناسانه آن برای تشبیه و بیان دیگر مفاهیم تنها موضوعی است که در طول تاریخ ادبیات هرگز و در هیچ دوره‌ای مورد بی‌توجهی شاعران قرار نگرفته است حتی شاعری همچون فردوسی که همه ایرانیان او را با حماسه و شاهنامه جاودانه‌اش می‌شناسند با همان بیان حماسی‌اش به موضوع بهار و طبیعت پرداخته است که در انتها بیت‌هایی از آن را می‌خوانیم :

که مازندران شهر ما یاد باد

همیشه بر و بومش آباد باد

که در بوستانش همیشه گل است

به کوه اندرون لاله و سنبل است

هوا خوشگوار و زمین پرنگار

نه سرد و نه گرم ، همیشه بهار

سینا علی‌محمدی

 


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: