روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
جمعه 05 خرداد 1396 / 29 شعبان 1438 / a 26 May 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 88
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
سه شنبه 27 اسفند 1387 - ساعت 15:01
شماره خبر: 100901661737
پرنده‌نگري، لذتي که از آن غافل مانده‌ايم
نقاشي تعطيلات روي بوم پرندگان
اگر از شما بخواهند چند نوع پرنده نام ببرید چه خواهید گفت؟ گنجشک، کبوتر، کلاغ،... احیاناً ادامه می‌دهید:قمری، بلبل،... شاید اگر کمی ‌بیشتر فکر ‌کنید بتوانید نام چند پرنده دیگر غیر از مرغ و خروس را هم به یاد بیاورید، اما به احتمال زیاد تعداد این پرندگان زیاد نخواهد بود. البته آشنا نبودن با پرندگان تنها مشکل من و شما نیست و در حالی که تنها در تهران بیش از 140 گونه پرنده ثبت شده وجود دارد، اکثریت قریب به اتفاق ساکنان شهر ما به غیر از گنجشک و کلاغ پرنده دیگری نمی‌شناسند.

روزهای تعطیل نوروزی شاید بهترین زمان برای آشتی با این موجودات باشد بخصوص این‌که گونه‌های مرغ حق و پری شاهرخ و بادخورک‌ها تنها در بهار به تهران می‌آیند. رفتن به طبیعت و تماشای پرندگان زیبا، گرچه در کشور ما کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؛ اما تفریحی است که ده‌ها سال در بین مردم دنیا رواج یافته است و علاقه‌مندان فارغ از نوع شغل یا تخصص با شوق و ذوق وافر به این تفریح سالم می‌پردازند.

برخلاف تصور عامه مردم، برای پرنده‌نگری لازم نیست پرنده‌شناس باشید و علاقه‌مندی به طبیعت کافی است. آرامش و لذت پرنده‌نگری به حدی است که بسیاری از روان‌شناسان آن را راه حلی برای آرامش فکری و تقویت روحیه افراد می‌دانند.

بسیاری از افراد علاقه‌مند به حیات وحش و پرندگان، صرفا به این دلیل که نمی‌توانند یک توکا را از یک سهره تشخیص دهند از پیگیری و مطالعه در دنیای زیبای پرندگان خودداری می‌کنند. برای عده‌ای دیگر هم یادگیری بعضی نام‌ها و اصطلاحات نامانوس مربوط به پرندگان دشوار است، ولی لذت بردن از عالم پرندگان، چه به طور مداوم و چه گاهگاه، نه معلومات وسیع می‌خواهد و نه تخصص دانشگاهی. حتی کسانی که ادعا می‌کنند تفاوت بسیاری از پرندگان را نمی‌دانند مسلما عقاب، کلاغ، کبوتر، اردک، جغد و بسیاری از پرندگان دیگر را می‌شناسند و در حقیقت همین اطلاعات محدود برای شروع کار کافی است. کما این‌که یکی از معروف‌ترین پرنده‌شناسان انگلیسی کارمند راه‌آهن است که در ابتدای راه تعداد پرندگانی که می‌شناخت از انگشتان دستش تجاوز نمی‌کرد.

نکته مهم برای ورود به دنیای پرندگان این است که پرنده‌نگری جزو هیچ‌یک از شاخه‌های علوم محسوب نمی‌شود و یک پرنده‌نگر در زمره محققان به شمار نمی‌رود. بلکه پرنده‌نگری یکی از زیر شاخه‌های اکوتوریسم یا طبیعت گردی است. جالب است بدانید پرنده شناس‌ها بسیار جزیی تر از پرنده‌نگرها به پرندگان نگاه می‌کنند و فقط اهداف مطالعاتی و تحقیقاتی را دنبال می‌کنند. در حالی که پرنده‌نگری لذت بردن، تجربه کسب کردن و آموختن از دنیای پر رمز و راز پرندگان است و پرنده‌نگرها برای کسب لذت بیشتر، از جزیی‌نگری پرهیز می‌کنند.

در این میان آنچه در پرنده‌نگری حرف نخست را می‌زند؛ علاقه، انگیزه، حوصله و برنامه‌ریزی و بیش و پیش از همه اینها آموزش است. درخصوص این که بدانیم در اطرافمان چند گونه پرنده داریم، چه پرنده‌هایی داریم و چطور می‌توانیم بعد از گذشت زمانی نه‌چندان بلند به یک پرنده‌نگر حرفه‌ای تبدیل شویم.


تفریحی سالم و علمی

شاید تعجب کنید اگر بدانید پرنده‌نگری به عنوان یک تفریح سالم و علمی‌بیش از 200 سال است که در کشورهای اروپایی رواج دارد و آمار و ارقام نشان می‌دهد که یکی از پرطرفدارترین و پردرآمدترین شاخه‌های اکوتوریسم در دنیا، پرنده‌نگری است.

در حال حاضر کشورهای انگلیس، اتریش و آلمان به عنوان پایلوت پرنده‌نگری در دنیا انتخاب شده‌اند و فقط در اروپا بیش از 5 میلیون پرنده‌نگر حرفه‌ای وجود دارد.

این افراد به طور معمول عضو یک انجمن تحقیقاتی در زمینه پرنده‌ها هستند و روز به روز هم بر تعدادشان اضافه می‌شود چرا که در بسیاری از کشورها، مردم ارزش طبیعت و حفظ آن را دریافته‌اند.

به طور کلی در این انجمن‌ها افراد علاوه بر تفریح و گذراندن دوره فراغت، پرنده‌ها را بررسی می‌کنند، کارهای تحقیقاتی انجام می‌دهند، حلقه‌گذاری می‌کنند، به دولت‌شان برای سرشماری پرندگان کمک می‌کنند و کم شدن جمعیت پرندگان، برای حفظ آنان و جلوگیری از انقراض پرنده‌ای خاص را گزارش می‌دهند.

مردم در این کشورها با در دست گرفتن وسایل ساده‌ای مانند یک دوربین چشمی، یک کتاب راهنما و دفتری برای ثبت مشاهدات راهی طبیعت می‌شوند و گاه ساعت‌ها به تماشای پرندگان می‌نشینند و از رفتار جالب و صدای آنها لذت می‌برند.

آنان پرندگان مختلف را پیدا می‌کنند و از آنها عکس می‌گیرند. جالب آن‌که در بسیاری از مواقع همین پرنده‌نگرها موفق به تهیه تصویر از گونه‌ای نادر یا در حال انقراض یا حتی شناسایی گونه‌ای جدید و ثبت آن می‌شوند.

در حال حاضر پرنده‌نگری در جهان به عنوان یک تفریح خانوادگی محسوب می‌شود و بسیاری از خانواده‌ها تعطیلات آخر هفته خود را در تورهای پرنده‌نگری سپری می‌کنند و از وقت خود در طبیعت و در کنار پرندگان، شنیدن صدای آنها و مطالعه رفتارهای جالبشان لذت می‌برند.

پرندگان را در همه جا و در تمام فصول می‌توان مشاهده کرد. این کار به وسایل و تجهیزات زیاد نیاز ندارد و تنها با داشتن یک کتاب راهنما، یک دوربین چشمی و یک دفترچه یادداشت و مشاهده این فعالیت مهیج آغاز می‌شود

در چنین شرایطی در کشور ما با وجود آن‌که به اندازه اروپا چیزی در حدود 500 گونه پرنده دیده شده است، اما پرنده‌نگری جایگاه واقعی خود را بازنیافته و متاسفانه تنها گردشگران خارجی بسیاری برای دیدن این جانوران به کشورمان می‌آیند.


چگونه می‌توان یک پرنده‌نگر شد؟

پرندگان را در همه جا و در تمام فصول سال می‌توان مشاهده و مطالعه کرد. البته این کار نیاز به وسایل و تجهیزات زیاد ندارد و تنها با داشتن یک کتاب راهنما، یک دوربین چشمی و یک دفترچه یادداشت مشاهدات صحرایی، فعالیتی مهیج آغاز می‌شود. در مرحله بعدی عضویت در یک کلوب پرنده‌نگری و شرکت در کلاس‌های آموزشی یا همراه شدن با افراد با سابقه، در مدت کوتاهی شما را به یک پرنده‌نگر خوب تبدیل خواهد کرد.

به طور کلی روش‌های شناسایی پرندگان بسیار ساده و محدود است. شرط اول داشتن حوصله و پشتکار است. از هیچ‌کس انتظار نمی‌رود در وهله اول هر پرنده‌ای را می‌بیند شناسایی کند. شناسایی پرندگان در صورتی میسر است که بتوان مشخصات ظاهری آنها را دقیقا مشاهده کرد و شرط دیگر رعایت سکوت و آرامش است.

اگر با سر و صدای زیاد و در حالی که با دوستان خود صحبت می‌کنیم وارد منطقه‌ای شویم بدون شک پرندگان زیادی را فراری خواهیم داد. ولی چنانچه در جایی کمین کرده و ساکت بمانیم موفق به دیدن پرندگان بیشتری خواهیم شد. در صورت امکان بهتر است در آغاز کار با افراد خبره همسفر شویم تا راه و رسم مشاهده صحیح پرندگان را بیاموزیم.

آموزش پرنده‌نگری در کشور براساس طیف‌های سنی مختلف انجام می‌شود. این آموزش‌ها، همچنین در دوره‌های مختلف انجام می‌گیرد. آشنایی مقدماتی با پرندگان و این که بدانیم در اطرافمان چه پرنده‌هایی وجود دارند و چه پرنده‌هایی را می‌توانیم با کمی دقت در محیط اطراف جستجو کنیم، اما در پاسخ به این سوال که از کجا باید شروع کنیم باید گفت پرنده‌نگری غالباً دیدن پرنده‌های وحشی است، پرنده‌های وحشی محیط اطرافمان. پرنده‌هایی که ممکن است هر روز از بالای سرمان پرواز کنند یا در شاخه‌های حیاط خانه‌مان لانه داشته باشند. پرنده‌هایی که برای دیدن آنها فقط باید چشمانمان را باز کنیم و پرنده‌نگری را آغاز کنیم.

پرنده‌نگرها می‌گویند: «برای شروع اول باید از باغچه خانه شروع کنید. بعد پرنده‌های محیط اطراف خود را ببینید. بعد شهر و بعد هم کشور خود را.»

بنابراین شما می‌توانید از همین امروز آغاز کنید. کافی است با دقت به فضای سبز حیاط خانه خود بنگرید یا در پارک محل زندگی‌تان به دنبال پرندگان بگردید یا به صدای آنها گوش دهید. در مرحله اول ممکن است نتوانید تفاوت «سار» و «توکای سیاه» را از هم تشخیص دهید، اما همین که فرق کلاغ و طوطی را بدانید یعنی این‌که شما راه را آغاز کرده‌اید.

البته پرنده‌نگرهای حرفه‌ای پرنده‌های دنیا را هم می‌شناسند و برای دیدن آنها به نقاط مختلف جهان سفر می‌کنند. گاه فقط با علاقه، بدون تحصیلات مرتبط و دانشگاهی درخصوص پرنده‌ها از کشوری به کشور دیگر سفر می‌کنند تا گونه یا زیرگونه خاصی از یک پرنده خاص را که بومی آن کشور است تماشا کنند.

در برخی از کشورها که سابقه بیشتری در پرنده‌بینی دارند یکی از هدایای دوران کودکی افراد را دفترچه‌ای شامل نام و مشخصات چند صد پرنده تشکیل می‌دهد. این دفترچه کودک را وارد دنیای پرنده‌بینی می‌کند و او سعی می‌کند تا پایان عمر خود تمام پرنده‌های این دفترچه را از نزدیک ببیند. این تفریح که از کودکی آغاز می‌شود باعث خواهد شد تا اتفاقات جنبی زیادی هم رخ دهد. پرنده‌نگر یاد می‌گیرد به طبیعت احترام بگذارد و از آلوده کردن آن بپرهیزد. او یاد می‌گیرد از جزئیات زیبایی‌های جهان ما لذت ببرد و در عین حال بهانه‌ای دارد که به سفرهای کوتاه یا بلند رفته و به بهانه دیدن پرنده‌های نقاط دور و نزدیک جهان اطرافش را هم بشناسد.

در ایران هم چندین کلوب پرنده‌نگری وجود دارد، اما شما هم اگر مایل به آغاز این تجربه هیجان‌انگیز هستید می‌توانید از نوروز آغاز کنید. سفرهای نوروزی شما می‌تواند با تلاش برای دیدن پرنده‌هایی که تاکنون ندیده‌اید جذاب تر شود.

برای این کار می‌توانید از سایت‌های مختلف پرنده‌بینی استفاده کنید سایتی مانند www.iranbirds.com فهرستی از پرندگان ایران را به همراه تصاویر آنها فهرست کرده است. همین‌طور چندین کتاب در زمینه پرنده‌بینی هم ترجمه و منتشر شده‌اند و در عین حال وب سایت http://www.oiseaux.net/birds/iran.html نیز فهرست کاملی از پرندگان ایران را ارائه کرده است. اما اگر فرصت مطالعه این فهرست‌ها را نکردید باز هم نگران نباشید می‌توانید هر پرنده‌ای را که دیدید مشخصاتش را در دفترچه‌ای کوچک ثبت یا تصویر آن را تهیه کنید و پس از بازگشتن، مشخصات آن را با فهرست‌ها و فرهنگ‌های موجود مطابقت دهید و در مقابل نام آن پرنده برای خود تیک بزنید.

نوروزتان را می‌توانید با دیدن پرنده‌ها به نوروزی متفاوت تبدیل کرده و از تجربه‌ای کم نظیر لذت ببرید.

بهاره صفوی


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: