روزنامه جام جم
صفحه اصلی روزنامه درباره ما ارتباط با ما پیوندها راهنمای سایت بورسبورس آب و هواآب و هوا انتشاراتانتشارات اشتراکاشتراک آرشیو روزنامهآرشیو روزنامه
پنجشنبه 05 مرداد 1396 / 03 ذی القعدة 1438 / a 27 Jul 2017
صفحه اول روزنامه
سياسي
راديو و تلويزيون
اقتصاد
فرهنگي
جامعه
ورزش
دانش
جهان
حوادث
ايران زمين
گفتگو
سلامت
انديشه
صفحه آخر
جستجوی پیشرفته
ضمائم
ویژه نامه ها
ويژه نامه نوروز 88
نسخه چاپی فرستادن با پست الکترونیک
سه شنبه 27 اسفند 1387 - ساعت 15:02
شماره خبر: 100901662646
طبيعت، مام جشن نوروز
یکی از خاطرات مشترک مردم سرزمین ما نشستن در کنار سفره‌ای است که ریشه‌های آن تاگرگ و میش اساطیر به عقب بازمی‌گردد. هر ساله زمانی که فصل بهار در آستانه ظهور و طلوع است ایرانیان بر گرد هفت سین باستانی خود می‌نشینند تا نوروز باستانی را جشن بگیرند و این سنتی است که به خاطره مشترک قوم ما تبدیل شده است. خاطره‌ای که ما را به پدران، مادران، پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها و اجداد دورترمان مرتبط می‌کند. در بعضی از خانواده‌ها سفره هفت‌سین و ظروف آن چند نسل است که هفت سین این خانواده‌ها را تشکیل داده و شاید امروز حق صاحبان اولیه آن فراموش شده باشند اما این آیین چقدر قدمت دارد؟ ظاهرا پاسخ دادن به این پرسش چندان راحت نیست فقط می‌دانیم در طول تاریخ هر چقدر به عقب بازگردیم رد و نشانه این جشن را می‌بینیم و جالب آن که نه تنها در ایران که در سراسر جهان با نام‌های مختلف و به بهانه‌های گوناگون گرامی داشته می‌شوند.

قدمت این آیین اما سوال مهم دیگری را مطرح می‌کند که چه عاملی باعث قدرت این آیین شده است قدرتی که آن را در سال‌ها و قرون زنده و فعال نگاه داشته است و به هر کجا قدم گذاشته مورد استقبال قرار گرفته است؟ یکی از ویژگی‌هایی که جشن‌های ایرانی را این‌چنین قدرتمند کرده، ریشه‌های این آیین‌هاست که اگر چه هر یک به دلیل و بهانه‌ای و با فلسفه‌ای خاص گرامی داشته می‌شوند اما ریشه‌های آنها در رویدادهای طبیعی خاص و ویژه‌ای نهفته است که آنها را در هماهنگی کامل با طبیعت قرار داده است. در مورد جشن‌های باستانی ایرانیان، بیراه نیست اگر آنها را جشن‌هایی با ریشه‌های علمی بنامیم. البته به هیچ وجه منظور این نیست که این جشن‌ها به دلایلی علمی انتخاب شده‌اند بلکه در هماهنگی با رویدادهای طبیعی و با اطلاع از ساز و کار جهانی انتخاب شده‌اند همه جشن‌های ایران قدیم بر مبنای تقویم و گاهشماری باستانی ایران بنا شده بود. اما گاه ارتباط این جشن‌ها با رویدادهای طبیعی بیش از ارتباط تقویمی است. نوروز و یلدا دو نمونه برجسته از جشن‌های ایرانی است که در طول هزاره‌ها به حیات خود ادامه داده‌اند و ریشه‌های عمیقی در پدیده‌های نجومی دارند.

نوروز که در ایران، آغاز سال نو خورشیدی را رقم می‌زند همزمان با رویداد بسیار مهمی در عرصه نجوم است و انتخاب این نقطه به عنوان مبدا سال نو، نه تنها انتخابی هوشمندانه و طبیعی به شمار می‌رود که از نظر علمی نیز انتخابی قابل توجه به شمار می‌رود.

برای درک اهمیت انتخاب این نقطه بد نیست نگاهی به کره آسمان بیندازیم.

از دید ناظری که بر روی زمین زندگی می‌کند تمام ستاره‌ها بر روی کره‌ای به نام کره سماوی جای دارند که این کره در هر شبانه‌روز یک بار به دور سیاره زمین می‌چرخد. این دید عمومی اگر چه با واقعیت جهان ما انطباق ندارد اما برای انجام محاسبات نجومی به قدری کارآمد است که امروزه هم دانشمندان برای ارائه مختصاتی از اجرام سماوی از همین سیستم کروی استفاده می‌کنند.

وقتی ستاره‌ها و اجرام سماوی را بر روی کره‌ای دوردست تصور می‌کنیم، موضع ستاره‌ها بر روی آن تقریبا ثابت می‌ماند اما سیارات، ماه و خورشید هر روز مسیر مشخصی را روی این کره طی می‌کنند. این کره که در عین حال هم مرکز با کره‌زمین است برخی از مولفه‌ها و مشخصات سیاره‌ها را نیز به خود می‌گیرد؛ به عنوان مثال می‌توان نقاط متناظر قطبین شمال و جنوب زمین را به روی این کره منتقل کرد که آن را اصطلاحا قطب شمال و جنوب سماوی می‌نامند.

همچنین امتداد محور گردش زمین محور فرض گردش کره آسمانی به دور خود را تشکیل می‌دهد که آن را محور عالم می‌نامند. همچنین می‌توان استوای زمین را نیز به گونه‌ای توسعه داد که روی این کره منطبق شود. این خط که کره سماوی را به دو نیمکره شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند، نیمکره‌های شمالی و جنوبی سماوی می‌نامند. یکی از خط‌های مهمی که روی این کره می‌توان رسم کرد مسیر حرکت ظاهری سالانه خورشید به دور زمین است. در فضا زمین در حال چرخش در مداری به دور ستاره مادر منظومه شمسی است اما اگر شما روی زمین باشید به نظر می‌آید که خورشید طی یک سال مسیر ثابت و مشخص را بر کره آسمانی طی می‌کند. این مسیر یکی از مهم‌ترین ابداعات تاریخ نجومبه شمار می‌رود.

مردم از دوره باستان با توجه به منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کردند نیاز به دانستن اوضاع تغییر فصول داشتند و شاید یکی از اولین دلایل طراحی تقویم‌های اولیه، به دست آوردن ساز و کاری برای اطلاع از تغییر فصول بوده است و وضعیت خورشید در آسمان [و در حقیقت موقعیت‌ مداری زمین به گرد خورشید است و وضعیت انحراف محور گردش آن به دور خودش] نشانگر تغییر فصل‌ها بوده است.

این مسیر دایره‌ای را روی کره سماوی تشکیل می‌دهد که آن را دایره`‌البروج می‌نامند.

دایره`‌البروج 5/23 درجه با استوای سماوی زاویه دارد بنابراین این دو دایره (استوا و دایره`‌البروج)‌ همدیگر را در 2 نقطه قطع می‌کنند و بیشترین فاصله‌ای که دایره‌البروج از استوا می‌گیرد 5/23 درجه با استوا فاصله دارد. 2 نقطه‌ای که محل تقاطع این دو دایره` است را اعتدالین و نقاطی که دایره‌البروج بیشترین فاصله با استوا را دارند، انقلابین می‌نامند.

جشن آغاز بهار با هوشمندی ایرانیان به عنوان مبدا و آغاز سال جدید انتخاب شده است این جشن و هم جشن یلدا با نام‌ها و اسامی مختلفی از سوی مردم مختلف در گوشه و کنار جهان نیز گرامی داشته می‌شود

زمانی که خورشید در مسیر حرکت ظاهری سالانه خود به دور زمین به نقطه اعتدالین می‌رسد طول روز و شب (فارغ از تاثیر جو)‌ برابر خواهد بود و اگر در نقطه انقلاب تابستانی (بیشترین فاصله دایره‌`البروج با استوا در نیمکره شمالی)‌ قرار بگیرد ساکنان نیمکره شمالی بیشترین مدت طول روز را تجربه و در مقابل ساکنان نیمکره جنوبی کوتاه‌ترین روز را تجربه می‌کنند. به طور مشترک برعکس این اتفاق زمانی است که خورشید در نقطه انقلاب زمستانی قرار بگیرد که برعکس حالت قبل، ساکنان نیمکره شمالی شاهد کوتاه‌ترین روز و طولانی‌ترین شب سال خواهند بود. این همان شبی است که در ایران به نام شب یلدا گرامی داشته می‌شود و این جشن کهن نه تنها در ایران که در سرتاسر جهان برگزار می‌شود.

نوروز یا آغاز سال نو زمانی است که خورشید در نقطه اعتدال بهاری و یا اول حمل قرار بگیرد؛ نقطه‌ای که نه‌تنها خورشید همزمان بر روی استوای سماوی و دایره`البروج قرار دارد که مسیر حرکت آن به سمت نیمکره شمالی سماوی است، در نتیجه برای ساکنان نیمکره شمالی این نقطه‌ای است که پس از آن طول روزها از شب بیشتر شده و فصل بهار آغاز می‌شود.

جشن آغاز بهار اگرچه با هوشمندی از سوی ایرانیان به عنوان مبدا و آغاز سال جدید انتخاب شده است اما هم این جشن و هم جشن یلدا با نام‌ها و اسامی مختلفی از سوی مردم مختلف در گوشه و کنار جهان گرامی داشته می‌شود.

وجود چنین آیین‌هایی که جای خود رابه عنوان مهم‌ترین آیین‌های ملی یک کشور به اثبات رسانده‌اند نشان از آن دارد که انسان دوره قدیم سعی در شناسایی الگوهای موجود در طبیعت داشته است و این مناسبت‌ها برای او دارای اهمیتی قابل توجه بوده است؛ اهمیتی که باعث می‌شده تا مهم‌ترین اعیاد خود را برمبنای آنها برنامه‌ریزی کند.

این توجه به طبیعت اگرچه در زمان خود تنها نشانه درک درست رفتار طبیعت به شمار می‌رفت، اما در واقع پایه‌های توجه به علم تجربی را تقویت کرد و دانشی که در قرن‌های بعدی توانست روش زندگی انسان را بر این سیاره زیر و رو کند و جهان را با سرعتی بیش از هر زمانی کشف کند.

ماندگاری جشن‌هایی مانند یلدا و نوروز می‌تواند نشانه‌ای از توجه ریشه‌دار ایرانیان به علوم تجربی و تلاش برای شناخت طبیعت باشد، شناختی که اگر میراث آن درست درک شود امروز هم می‌تواند راهگشای ما به سوی آینده باشد.

گروه دانش


نظر خوانندگان:
لطفاً نظرات را فارسی وارد کنید
نام:    پست الکترونیک: